Próby zjednoczenia Królestwa Polskiego

1. Pojęcia:

• partykularyzm

2. Przyczyny dążeń zjednoczeniowych:

• straty terytorialne wywołane rozbiciem (Pomorze, ziemia lubuska, ziemia chełmińska)
• obawy polskiego Kościoła przed rozbiciem metropolii gnieźnieńskiej
• popularyzacja legendy o zrośnięciu się ciała św. Stanisława
• świadomość wspólnoty językowo - kulturowej

3. Początek jednoczenia:

• wzmocnienie pozycji księcia krakowskiego za panowania Leszka Czarnego
• walki o Kraków po jego śmierci wygrywa książę wrocławski Henryk Probus (Prawy) wspierany przez księcia wielkopolskiego Przemysła II, pokonał on koalicję książąt mazowieckich i kujawskich księcia Władysława Łokietka (księcia brzesko - kujawskiego)
• Probus w trakcie starań o koronę został otruty, Kraków został przejęty przez Przemysła II

4. Panowanie Przemysła II:

• książę wielkopolski, zawarł w Kępnie układ z księciem Gdańska Mściwojem II na mocy którego, po ewentualnej bezpotomnej śmierci Mściwoja Gdańsk miał być odziedziczony przez Przemysła (do czego faktycznie kilka lat później doszło)
• po przejęciu Krakowa z rąk zmarłego Henryka Probusa pokonał Łokietka, bez walki jednak wycofał się z niego przed potężnym królem Czech Wacławem II (wywożąc jednak do Wielkopolski insygnia koronne Bolesława Śmiałego)
• w 1295 arcybiskup Jakub Świnka koronował go na króla Polski
• w 1296 Przemysł II został zamordowany w Rogoźnie, zamordowany prawdopodobnie na zlecenie Brandenburgii dążącej do przejęcia Gdańska

5. Panowanie Przemyślidów (Wacława II i Wacława III):

• po śmierci Przemysła jego państwo przejął Władysław Łokietek
• kilka lat później Łokietek został wyparty ze swoich ziem przez Wacława II (Łokietek musiał uciekać z Polski)
• w 1300 Wacław II został koronowany przez Jakuba Świnkę na króla Polski (to była jego druga korona, już wcześniej był królem Czech)
• osiągnięcia: wprowadzenie urzędu starosty i pierwsze w naszej historii masowe bicie srebrnej monety (grosza praskiego)
• pod koniec jego panowania do Polski wrócił Władysław Łokietek, odzyskując część swoich terenów
• w 1305 Wacław II umiera, rok później umiera bezpotomnie również jego syn, Wacław III

Sąsiedzi Polski w XII i XIII wieku

1. Pojęcia

• komtur

2. Marchia Brandenburska:

• twórca państwa: Albrecht Niedźwiedź
• kierunki ekspansji: zajęcie ziemi lubuskiej, północnej Wielkopolski (grody Santok i Drezdenko), próby zajęcia Pomorza Zachodniego i Pomorza Gdańskiego

3. Zakon Krzyżacki:

• próby stworzenia państwa terytorialnego podejmowane przez wielkiego mistrza Hermanna von Salzę początkowo skończyły się niepowodzeniem i wypędzeniem z węgierskiego Siedmiogrodu
• w 1226 książę Konrad Mazowiecki zaprosił ich do Polski, kilka lat później oddając im ziemię chełmińską (mieli bronić go przed Prusami i Jaćwingami oraz w efekcie schrystianizować ich); ich pretensje do tych ziem potwierdziła też "Złota bulla" cesarza Fryderyka II z 1235
• podbój Prus zakończył się w 1283 roku, poprzedziło go wielkie powstanie plemion pruskich które rozpoczęło się w 1260
• w 1237 Krzyżacy wchłonęli Zakon Kawalerów Mieczowych, którego ziemie znajdowały się w Inflantach (dzisiejsza Łotwa i Estonia)
• państwo wzmocnione zostało intensywną kolonizacją na prawie niemieckim (wiele nowych miast i wiosek) oraz budową potężnych zamków
• w 1309 roku stolicą Zakonu stał się Malbork (poprzednio siedzibą wielkiego mistrza była Wenecja)

4. Bałtowie (Litwini, Jaćwingowie, Prusowie, Żmudzini)

• wzrost znaczenia Litwy (Auksztoty) za panowania Mendoga, który w 1251 roku nawet przejściowo się ochrzcił (później wrócił do pogaństwa), za co otrzymał tytuł królewski; po jego śmierci państwo przeżyło rozpad
• ponowne zjednoczenie za Giedymina, za panowania tego władcy (przodka Władysława Jagiełły) Litwa zaczęła podbój dużej części dawnej Rusi Kijowskiej
• chrystianizować Prusów próbował przed Krzyżakami biskup Chrystian i zakon Braci Dobrzyńskich, bez powodzenia

5. Czechy:

• szczyt potęgi za panowania Przemysła Ottokara II (z dynastii Przemyślidów), granice Czech doszły wtedy do Morza Adriatyckiego, zajmując między innymi Austrię i Styrię
• wzrost potęgi Czech wywołał obawy króla Niemiec Rudolfa Habsburga (Czechy należały do Rzeszy i formalnie były jego wasalem), wojna zakończyła się klęską Czech w bitwie pod Suchymi Krutami (Durnkrutt) w 1278, śmiercią Przemysła Ottokara i utratą austriackich prowincji (które stały się aż do XX wieku bastionem rodowym Habsburgów)
• ponowny wzrost znaczenia Czech za panowania syna Przemysła Ottokara, Wacława II (który zdobył też koronę Polski a dla swego syna Wacława III również Węgier)

Rozwój gospodarczy ziem polskich w XII i XIII wieku

1. Pojęcia:

• kolonizacja na prawie niemieckim
• lokacja (umowa lokacyjna)
• zasadźca
• wolnizna
• dziesięcina
• sołtys
• ława
• podgrodzie
• wójt
• "wolni goście"
• Zwierciadło saskie

2. Lokowanie wsi na prawie niemieckim:

• organizował to zasadźca, który otrzymywał od lokalnego księcia immunitety
• sprowadzał osadników zza granicy, najczęściej z Niemiec kusząc ich wolnizną i darmową ziemią
• każdy osadnik dostawał jeden łan (od 17 do 25 hektarów w zależności od tego, czy w umowie mowa była o "łanie małym" czy "łanie dużym"), zasadźca dostawał więcej, od 2 do 4
• zasadźca stawał się sołtysem z szeregiem przywilejów (wyłączność do posiadania stawu rybnego, młyna, jatki czyli rzeźni, przywilej propinacyjny - monopol na produkcję alkoholu, partycypowanie w podatkach zbieranych dla lokalnego pana)
• wieś założona na prawie niemieckim miała własny sąd: ławę, którego przewodniczącym był sołtys
• wsie zakładane były w konkretnych planach przestrzennych (owalnice, okolnice, ulicówki, patrz str. 434)
• pola należące do chłopów miały teraz regularny układ, zazwyczaj dostosowany do przyniesionej z Niemiec trójpolówki

Przykład ulicówki, wsi ulokowanej na prawie niemieckim

3. Lokowanie miast na prawie niemieckim:

• najstarsze ulokowane polskie miasto: Złotoryja w 1211
• podobnie jak w przypadku wsi, miasto zakładał zasadźca czasem zwany lokatorem
• lokowano na prawie magdeburskim (częściej) lub lubeckim (na Pomorzu)
• różnica między tymi dwoma prawami była następująca: przy tworzeniu miasta na prawie magdeburskim w centrum tworzono prostokątny rynek, w prawie lubeckim rynku nie ma w ogóle, zastępuje go bardzo szeroka ulica idąca w poprzek miasta
• w obu przypadkach ulice powinny przecinać się pod kątem prostym, tworzyć szachownicę
• zasadźca po utworzeniu miasta stawał się dożywotnim, dziedzicznym wójtem
• na rynku zazwyczaj znajdował się ratusz i kościół, często też budynek ławy i pręgierz

Przykłady miast lokowanych na prawie magdeburskim:

Przykłady miast lokowanych na prawie lubeckim:

Rozbicie dzielnicowe

1. Pojęcia:

• seniorat
• dzielnica senioralna
• pryncypat
• interdykt

2. Postanowienia statutu Bolesława Krzywoustego:

• przyczyny: chęć uniknięcia wojny domowej między synami
• podział kraju na trzy rodzaje dzielnic: dziedziczne, senioralną i wdowią
• dzielnicę wdowią (oprawę wdowią) otrzymała Salomea, dzielnica miała być zlikwidowana po jej śmierci i włączona do senioralnej
• dzielnice dziedziczne dostali czterej synowie (najmłodszy, Kazimierz Sprawiedliwy nie dostał nic): Bolesław IV Kędzierzawy dostał Mazowsze, Mieszko III Stary Wielkopolskę, Henryk Sandomierski ziemię sandomierską a najstarszy Władysław II Wygnaniec Śląsk
• dzielnica senioralna miała być przydzielana najstarszemu Piastowi, miał on być też princepsem (jako pierwszy miał nim być Władysław Wygnaniec)

3. Początki okresu rozbicia dzielnicowego:

• śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138
• spór między seniorem a jego młodszymi braćmi, rozogniony jeszcze przez aferę Piotra Włostowica doprowadził do wojny i ucieczki Władysława Wygnańca z kraju
• interwencja niemiecka cesarza Fryderyka Barbarossy doprowadziła do ukorzenia się Bolesława Kędzierzawego i Mieszka Starego w Krzyszkowie (1157), Bolesław Kędzierzawy złożył cesarzowi hołd i pozwolił na powrót synów Wygnańca do Polski

4. Upadek senioratu:

• wobec twardych rządów księcia senioralnego Mieszka Starego (został nim po śmierci Kędzierzawego) panowie krakowscy wzniecili udany bunt w 1177, nowym księciem Krakowa został dużo młodszy Kazimierz Sprawiedliwy, co było złamaniem zasady senioratu
• wydarzenia te zalegalizował Kościół po przyznaniu mu przywileju w Łęczycy w 1180 (macie znać postanowienia)
• po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego księciem Krakowa został jego syn Leszek Biały, co było kolejnym, ostatecznym zaprzeczeniem zasady senioratu
• Mieszko Stary próbował wrócić na krakowski tron, został jednak rozbity w krwawej bitwie pod Mozgawą w 1195

5. Apogeum rozbicia dzielnicowego:

• uniezależnienie się Pomorza Gdańskiego, po zorganizowanym przez księcia gdańskiego Świętopełka zamachu na książąt piastowskich zamachu w Łęczycy w 1227 (zginął Leszek Biały, ciężko ranny został książę Wrocławia Henryk Brodaty)
• próba budowania dużego księstwa przez Henryka Brodatego i Henryka Pobożnego została zdruzgotana w 1241 po klęsce i śmierci tego ostatniego w bitwie pod Legnicą (z Mongołami)

Alternatywna mapa Polski po śmierci Bolesława Krzywoustego, w stosunku do mapy z podręcznika różnica tkwi w wielkości dzielnicy senioralnej (czerwonej)

Imperium mongolskie

1. Pojęcia:

• haracz
• Złota Orda
• szamanizm
• sinizacja
• kurułtaj
• ułus
• jarłyk
• tumeń

2. Osiągnięcia Temudżyna (Czyngis - chana): TEN PUNKT ROZBUDUJECIE SAMI, UWZGLĘDNIAJĄC NASTĘPUJĄCE DATY - 1206, 1223, WYMIEŃCIE TEŻ NAJWAŻNIEJSZE REGIONY PODBITE WTEDY PRZEZ MONGOŁÓW.

3. Przyczyny sukcesów armii mongolskiej: TEN TEŻ DO ROZBUDOWANIA

4. Podboje po śmierci Czyngis - chana:

• podbój Chin (Kubilaj)
• podbój Kalifatu Bagdadzkiego (Hulagu)
• podbój Rusi Kijowskiej (Batu - chan) rozpoczęty w 1237, narzucenie jej zwierzchności przez Złotą Ordę (ułus, który przypadł Batu) która polegała na narzuceniu haraczu i konieczności starania się o jarłyk przez książąt ruskich
• inwazja na Węgry i Polskę w 1241 (Batu - chan):

          - kompletne rozbicie sił polskich dowodzonych przez księcia Henryka Pobożnego w bitwie pod Legnicą; spustoszenie południowej Polski

          - klęska sił węgierskich w bitwie na równinie Mohi

          - wycofanie się sił mongolskich po śmierci wielkiego chana Ugedeja

5. Rozpad państwa mongolskiego i próba odbudowy przez Tamerlana na przełomie XIV i XV wieku (pokonanie Turków w bitwie pod Ankarą w 1402).

Kultura średniowiecznej Europy

1. Pojęcia:

• styl romański
• styl gotycki
• uniwersalizm
• renesans ottoński
• siedem sztuk wyzwolonych
• trivium
• quadrivium
• uniwersytet
• scholastyka
• tomizm
• Wulgata
• Biblia pauperum
• portal
• absyda
• rozeta
• kościół bazylikowy
• kościół halowy

2. Uniwersalizm średniowiecza:

• wspólny fundament religijny
• łacina
• system społeczno - polityczny: feudalizm
• wspólne wzorce osobowe (rycerz, asceta itp)
• podobna stylistyka w sztuce (romanizm, gotyk)
• podobny system edukacyjny, oparty na systemie siedmiu sztuk wyzwolonych oraz uniwersytetów (najstarszy w Bolonii, założony w 1180)
• dominacja systemów filozoficznych opartych na chrześcijaństwie (scholastyka, tomizm)

3. Postacie, których będę wymagał:

• Piotr Abelard
• Wilhelm (William) Ockham (przypomnijcie mi, bym wyjaśnił na czym polega "brzytwa Ockhama", nie ma jej w podręczniku)
• Jan Gutenberg
• św. Tomasz z Akwinu

(z całą pewnością na sprawdzianie i wejściówkach będą pytania ze zdjęciami dotyczące rozpoznawania budynków romańskich lub gotyckich)

Przykłady stylu romańskiego

Przykłady stylu gotyckiego

Kościół w średniowieczu

1. Pojęcia:

• herezja
• inkwizycja
• dominikanie
• franciszkanie
• monastycyzm
• cystersi
• zakony żebracze
• eremici
• kameduli
• kartuzi
• kanonicy regularni
• waldensi
• katarzy (albigensi)

2. Zakony pełnego średniowiecza:

   a) zakony eremickie (skrajnie rygorystyczne reguły, śluby milczenia, odrzucenie mięsa, życie w samotnych eremach):

• kameduli
• kartuzi

   b) cystersi: powstali w Citeaux, najsłynniejszym ich zakonnikiem był św. Bernard z Clairvaux, zakon zakładał powrót do ascetycznych ideałów św. Benedykta z Nursji (asceza, praca fizyczna)

   c) zakony żebracze: podkreślały zasadę ubóstwa, brak majątków ziemskich

• franciszkanie: założycielem był św. Franciszek z Asyżu, utrzymywali się z jałmużny, podporządkowali się pracy kaznodziejskiej, oficjalna nazwa: Bracia Mniejsi, data założenia: 1209
• dominikanie: założycielem był św. Dominik Guzman, poświęcili się kaznodziejstwu i walce z herezją (tworzyli trzon inkwizycji), przeciwnicy ze względu na nieugiętość ich poglądów przekręcali ich nazwę, z "Dominicanes" robili "Domini canes" czyli po łacinie "Psy pana", co oni sami czasem z dumą przyjmowali, data założenia: 1216

św. Franciszek z Asyżu w brązowym habicie franciszkańskim

św. Franciszek nauczający ptaki

św. Dominik Guzman w czarno-białym habicie dominikańskim

3. Herezje średniowieczne:

• waldensi: założyciel Piotr Valdo (Waldo), rozpowszechnieni w południowej Francji i północnych Włoszech, odrzucenie majątku kościelnego, Biblia jedynym źródłem wiary
• katarzy: rozpowszechnieni w południowej Francji (szczególnie Langwedocji), odrzucenie monoteizmu na rzecz wiary w dwóch bogów, dobrego i złego, przypisanie materii do domeny boga zła, wiara w reinkarnację która jest tworzeniem więzienia dla nieśmiertelnej duszy, odrzucenie majątku i płodzenia potomstwa, rytualne samobójstwa, herezja zniszczona przez krucjatę i inkwizycję

4. Dążenie papiestwa do zdobycia dominacji nad chrześcijańską Europą:

• rywalizacja papieża Aleksandra III z cesarzem Fryderykiem Barbarossą, papież sprzymierzył się z miastami północnych Włoch (Liga Lombardzka) które pokonały cesarza w bitwie pod Legnano
• szczyt potęgi papiestwa za pontyfikatu Innocentego III (kilku władców europejskich złożyło mu hołd lenny), spadek znaczenia za jego następców

Powstanie monarchii stanowej

1. Pojęcia:

• społeczeństwo stanowe
• stan
• możnowładztwo
• rycerstwo
• Izba Lordów
• Izba Gmin
• nobilitacja
• Kortezy
• precedens
• Stany Generalne

2. Tworzenie się stanów:

• tworzenie się autonomii Kościoła po reformach gregoriańskich
• wywalczenie autonomii miast od końca XI wieku
• nadawanie przywilejów generalnych poszczególnym grupom społeczeństwa średniowiecznego

3. Początki reprezentacji stanowej:

• upowszechnienie się rzymskiej zasady o współdecydowaniu obywateli o tworzeniu prawa, które ma ich dotyczyć (Marsyliusz z Padwy)
• najstarsze europejskie parlamenty: Althing w Islandii (X wiek), Kortezy w królestwie Leon (stworzone przez króla Alfonsa I w 1188 roku)
• wydanie Złotej Bulli Karola IV w 1356

4. Monarchia stanowa w Anglii:

• osłabienie pozycji króla za panowania Ryszarda Lwie Serce i Jana Bez Ziemi (ze względu na ich uwikłanie się w wojny we Francji)
• bunt baronów przeciw królowi Janowi wymusza na nim podpisanie "Wielkiej Karty Swobód" w 1215 (bardzo ważny dokument, macie znać jego postanowienia)
• syn Jana Henryk III nie respektował postanowień Karty, co doprowadziło do nowego buntu baronów pod wodzą Szymona de Montfort; król został pokonany w bitwie pod Lewes w 1264, dzięki czemu po raz pierwszy zebrał się angielski parlament
• w 1295 zebrał się po raz pierwszy "parlament wzorcowy" zwołany przez Edwarda I Długonogiego

5. Monarchia stanowa we Francji:

• problemy finansowe monarchii spowodowały opodatkowanie duchowieństwa przez Filipa Pięknego, co doprowadziło do konfliktu z papiestwem
• by uzyskać argumenty w tym sporze, w 1302 król zwołał Stany Generalne, pierwszy parlament Francji

Gospodarka średniowiecznej Europy

1. Pojęcia:

• renta feudalna
• trójpolówka
• pług
• patrycjusze
• pospólstwo
• plebs
• cech
• gildia
• chomąto
• mistrz
• Hanza
• jarmark
• weksel
• lichwa
• ruch kolonizacyjny (kolonizacja)

2. Przełom w rolnictwie w XI/XII wieku:

• wynalazki techniczne: pług, chomąto, kosy, metalowe brony
• rozprzestrzenienie się uprawy żyta i owsa
• nowa technologia uprawy: trójpolówka
• skutki: eksplozja demograficzna i kolonizacja wielu bezludnych lub słabo zaludnionych terenów Europy Zachodniej i Północnej, odrodzenie miast

3. Rozwój miast w XI/XIII wieku:

• uniezależnianie się miast od swych prywatnych właścicieli, rozwój samorządności miejskiej
• tworzenie urzędów zarządzających miastami wybieranych przez rady miejskie (burmistrzów, dożów, konsulów itp.)
• tworzenie cechów rzemieślniczych i gildii kupieckich
• tworzenie federacji miast handlowych (najważniejsza z nich to Hanza), w związku z rozwojem handlu nastąpił powrót do gospodarki pieniężnej (w XII/XIII wieku)

Wyprawy krzyżowe

1. Pojęcia:

• krucjaty
• zakon rycerski
• templariusze
• joannici
• Krzyżacy
• emir
• pokój boży
• mamelucy
• rekonkwista
• krucjata dziecięca

2. Sytuacja na Bliskim Wschodzie przed krucjatami:

• oderwanie się od Kalifatu Bagdadzkiego szyickiego Kalifatu Fatymidów (z siedzibą w Egipcie)
• uniezależnianie się od kalifów emirów
• podbój dużej części regionu przez Turków Seldżuckich (Seldżuków)
• radykalne osłabienie Bizancjum po klęsce w bitwie pod Manzikertem (1071)

3. Przyczyny krucjat:

• wykształcenie się na Półwyspie Iberyjskim idei wojny świętej
• prześladowania chrześcijan w Palestynie przez Seldżuków
• zablokowanie przez Seldżuków ruchu pielgrzymkowego
• dążenie Kościoła do przeobrażenia agresywnej energii rycerstwa średniowiecznego z walk między chrześcijanami w walki z wrogami chrześcijaństwa
• budowanie autorytetu papiestwa wobec cesarstwa (w kontekście walki cesarstwa z papiestwem)
• głód ziemi u tak zwanych "młodszych synów" rodów rycerskich
• dążenie republik włoskich do zdobycia rynku lewantyńskiego

4. I krucjata:

• przyczyna: przemówienie Urbana II na synodzie w Clermont w 1095
• przywódcy: wyprawa ludowa Piotr Eremita; wyprawa rycerska Rajmund z Tuluzy, Boemund II, Godfryd z Bouillon
• przebieg: początek w 1096, klęska wyprawy ludowej, wyprawa rycerska kończy się zdobyciem Jerozolimy w 1099
• skutki: utworzenie państw krzyżowych na Bliskim Wschodzie: hrabstwa Edessy, hrabstwa Trypolisu (Rajmund z Tuluzy), księstwa Antiochii (Boemund) i Królestwa Jerozolimskiego (Godfryd z Bouillon)

5. Walki o Ziemię Świętą:

• utworzenie zakonów rycerskich (templariusze w 1118, tylko tego zakonu będę wymagał z datą)
• utrata Edessy, II krucjata nie potrafiła jej odzyskać (tylko tego będę z niej wymagać)
• w drugiej połowie XII wieku emiraty islamskie zjednoczone zostały przez Saladyna, który w 1187 roku rozbił siły krzyżowców w bitwie pod Hattin (1187) i odzyskał Jerozolimę

Templariusz

Pieczęć templariuszy, dwóch rycerzy na jednym koniu co symbolizuje ich ubóstwo (oficjalna nazwa: Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa Świątyni Salomona)

Joannita

6. III krucjata:

• przyczyna: zdobycie Jerozolimy przez Saladyna
• przywódcy: cesarz Fryderyk Barbarossa (zginął w nieszczęśliwym wypadku na początku wyprawy), król Francji Filip August, król Anglii Ryszard Lwie Serce
• przebieg: początek w 1189, krzyżowcom udało się zdobyć port w Akce, nie udało się odzyskać Jerozolimy, koniec krucjaty w 1192

7. IV krucjata:

• przyczyna: poprzednia krucjata nie odzyskała Jerozolimy
• przebieg: początek w 1202, Wenecjanie dowieźli krzyżowców do Konstantynopola, gdzie katolicy obalili cesarza i stworzyli nowe państwo, Cesarstwo Łacińskie, do Ziemi Świętej nie dotarł nikt, kompromitacja idei krucjatowej, koniec w 1204

8. Koniec krucjat:

• macie wiedzieć, że łącznie było ich siedem, że ostatnia z nich zamiast do Palestyny trafiła do Tunezji
• cesarz Fryderyk II przejściowo odzyskał Jerozolimę na początku XIII wieku
• upadek ostatniej twierdzy chrześcijan w Ziemi Świętej (Akki) w 1291, koniec klasycznych krucjat
• upadek templariuszy, zniszczonych przez króla Francji Filipa Pięknego (1312)

9. Skutki krucjat:

• pogłębienie wrogości między chrześcijaństwem a islamem
• wzmocnienie Kościoła katolickiego
• potężne osłabienie Bizancjum
• rozkwit miast włoskich korzystających z handlu lewantyńskiego
• napływ do Europy elementów kultury arabskiej i antycznej (Arabowie przejęli część dziedzictwa grecko-rzymskiego)

Cesarstwo i papiestwo

1. Pojęcia:

• schizma
• symonia
• nepotyzm
• ekskomunika
• feudalizacja
• inwestytura świecka
• reforma kluniacka (ruch kluniacki)
• nikolaizm
• reforma gregoriańska
• Dictatus papae
• konkordat wormacki
• antypapież
• kongregacja
• patriarcha
• konklawe

2. Kryzys papiestwa we wczesnym średniowieczu:

• walki o tron papieski (zjawisko antypapieży)
• spór o prymat z kościołami wschodnimi
• kryzys moralny: nikolaizm, mordy na papieżach
• feudalizacja kościoła: podporządkowanie go świeckim seniorom, szczególnie cesarzom, nepotyzm i symonia przy obsadzie stanowisk kościelnych, przejęcie przez świeckich władców prawa do inwestytury biskupów
• podporządkowanie papiestwa cesarstwu za Ottona I w 962
• wielka schizma wschodnia w 1054

3. Ruch odnowy kluniackiej:

stworzenie w X wieku federacji klasztorów podporządkowanych Cluny (kongregacji)

odrzucenie świeckiego zwierzchnictwa nad kościołem

odrzucenie symonii, nepotyzmu i nikolaizmu (postulat wprowadzenia obowiązkowego celibatu)

4. Reformy papieskie z drugiej połowy XI wieku:

reforma reguł elekcji papieskiej dokonana przez Mikołaja II w 1059 (odtąd papieży wybierali tylko kardynałowie)

reformy gregoriańskie streszczone przez Grzegorza VII w "Dictatus papae" w 1075 roku (reformy kluniackie plus zasada dominacji papieża nad cesarzem)

5. Spór o inwestyturę:

• seria reform gregoriańskich wywołuje wrogą reakcję cesarza Henryka IV, na synodzie w Wormacji w 1076 ogłasza detronizację Grzegorza VII
• Grzegorz VII odpowiada ekskomuniką cesarza; antycesarski bunt w Niemczech
• cesarz korzy się przed papieżem w Canossie w 1077, zdjęcie ekskomuniki
• po kilku latach wznowienie konfliktu, w 1084 Henryk przejściowo opanowuje Rzym
• 1122, konkordat wormacki, kompromis między cesarzem Henrykiem V i papieżem Kalikstem II (macie znać jego postanowienia)
• 1123, I sobór laterański potwierdza postanowienia konkordatu wormackiego i rozszerza je na całe chrześcijaństwo

6. Rozwój prawa kanonicznego w XII wieku:

• skodyfikowanie prawa kanonicznego na pierwszym w Europie uniwersytecie w Bolonii (Gracjan)

Macie też wiedzieć, kim byli Tomasz Becket i Henryk II (angielski). 

Symbol dominacji władców świeckich nad Kościołem: cesarz dokonuje inwestytury biskupiej przez podanie pastorału, czyli wprost mianuje biskupa na jego stanowisko (co zmieni się wraz z konkordatem wormackim)