Europa późnego średniowiecza

 1. Pojęcia:

• wojna stuletnia
• wojska zaciężne
• czarna śmierć
• system nakładczy
• żakeria
• husyci
• taboryci
• utrakwiści

2. Daty:

• 1348 - początek czarnej śmierci w Europie
• 1415 - spalenie na stosie Jana Husa w Konstancji
• 1444 - bitwa pod Warną
• 1453 - upadek Konstantynopola (zdobycie miasta przez Turków)

3. Wojna stuletnia:

• przyczyny:
• rywalizacja o francuską koronę między francuskimi Walezjuszami a angielskimi Plantagenetami
• spór o dominację we Flandrii (w dzisiejszej Belgii)
• dążność Francji do zlikwidowania angielskich lenn na jej terytorium
• przebieg:
• początkowo błyskotliwe angielskie zwycięstwa (bitwy pod Crecy, Poitiers, Azincourt)
• Anglicy zajmują większość terytorium Francji, angielski Henryk V został uznany za króla Francji (ale bez koronacji); Henryk V należał już do nowej angielskiej dynastii Lancasterów
• Sytuacja się zmieniła, gdy siłami francuskimi dowodzić zaczęła Joanna d`Arc, która pokonała Anglików pod Orleanem
• pomimo późniejszego pochwycenia i spalenia na stosie Joanny, Anglicy zostali wyparci z Francji
• skutki:
• wielkie bunty chłopskie (żakeria we Francji, bunt Wata Tylera w Anglii)
• wzmocnienie i unifikacja monarchii francuskiej

4. Czarna śmierć:

• nadeszła ze wschodu, wraz z Mongołami
• ogarnęła większość Europy (poza Polską, Litwą i częścią Rusi)
• zmarła wtedy 1/3 populacji kontynentu
• w sztuce rozwinęły się wtedy motywy związane ze śmiercią
• wyludnienie Europy zmieniło lokalne gospodarki (pojawienie się systemów nakładczych, rozwój pasterstwa i włókiennictwa)

5. Wojny husyckie:

• husytyzm:
• założyciel: Jan Hus
• komunia pod dwiema postaciami dla wiernych
• odebranie Kościołowi dóbr materialnych
• nabożeństwa w języku czeskim
• egzekucja Jana Husa na soborze w Konstancji powodem powstania w Czechach i usunięcia władzy króla Zygmunta Luksemburskiego
• kilka kolejnych katolickich krucjat zostało pobitych przez wojska husyckie Jana Żiżki (dzięki użyciu taboru)
• wojny husyckie zakończyły się po rozłamie wśród husytów, frakcja umiarkowana (utrakwiści) porozumiała się z Zygmuntem Luksemburskim i pokonała frakcję radykalną (taborytów) pod Lipanami

6. Ekspansja turecka:

• podbój Serbii po zwycięstwie na Kosowym Polu
• pokonanie Węgrów pod Warną uniemożliwiło węgierską pomoc dla zagrożonego Bizancjum
• W 1453 roku Bizancjum zostało podbite, wraz z Konstantynopolem (ostatni cesarz, Konstantyn XI, zginął w walkach ulicznych)

Mehmed Zdobywca wjeżdża do Konstantynopola

Danse macabre

Bitwa pod Azincourt

Kościół w średniowieczu

 1. Pojęcia:

• herezja
• inkwizycja
• dominikanie
• franciszkanie
• cystersi
• zakony żebracze
• waldensi
• Biblia pauperum
• wielka schizma zachodnia
• antypapież
• katarzy (albigensi)

2. Zakony pełnego średniowiecza:

   a) zakony eremickie (skrajnie rygorystyczne reguły, śluby milczenia, odrzucenie mięsa, życie w samotnych eremach):

• kameduli
• kartuzi

   b) cystersi: powstali w Citeaux, najsłynniejszym ich zakonnikiem był św. Bernard z Clairvaux, zakon zakładał powrót do ascetycznych ideałów św. Benedykta z Nursji (asceza, praca fizyczna)

   c) zakony żebracze: podkreślały zasadę ubóstwa, brak majątków ziemskich

• franciszkanie: założycielem był św. Franciszek z Asyżu, utrzymywali się z jałmużny, podporządkowali się pracy kaznodziejskiej, oficjalna nazwa: Bracia Mniejsi, data założenia: 1209
• dominikanie: założycielem był św. Dominik Guzman, poświęcili się kaznodziejstwu i walce z herezją (tworzyli trzon inkwizycji), przeciwnicy ze względu na nieugiętość ich poglądów przekręcali ich nazwę, z "Dominicanes" robili "Domini canes" czyli po łacinie "Psy pana", co oni sami czasem z dumą przyjmowali, data założenia: 1216

św. Franciszek z Asyżu w brązowym habicie franciszkańskim

św. Dominik Guzman w czarno-białym habicie dominikańskim

3. Herezje średniowieczne:

• waldensi: założyciel Piotr Valdo (Waldo), rozpowszechnieni w południowej Francji i północnych Włoszech, odrzucenie majątku kościelnego, Biblia jedynym źródłem wiary
• katarzy: rozpowszechnieni w południowej Francji (szczególnie Langwedocji), odrzucenie monoteizmu na rzecz wiary w dwóch bogów, dobrego i złego, przypisanie materii do domeny boga zła, wiara w reinkarnację która jest tworzeniem więzienia dla nieśmiertelnej duszy, odrzucenie majątku i płodzenia potomstwa, rytualne samobójstwa, herezja zniszczona przez krucjatę i inkwizycję

4. Spadek znaczenia papiestwa:

• spór Filipa Pięknego, króla Francji, z papieżem Bonifacym VIII zakończony uwięzieniem papieża i przeniesieniem stolicy papieskiej do Awinionu (niewola awiniońska)
• wielka schizma zachodnia

Miasto i wieś w średniowieczu

 1. Pojęcia:

• renta feudalna
• trójpolówka
• pług
• patrycjusze
• pospólstwo
• plebs
• cech
• gildia
• mistrz
• Hanza
• jarmark
• komuna
• ruch kolonizacyjny (kolonizacja)

2. Przełom w rolnictwie w XI/XII wieku:

• wynalazki techniczne: pług, chomąto, kosy, metalowe brony
• rozprzestrzenienie się uprawy żyta i owsa
• nowa technologia uprawy: trójpolówka
• skutki: eksplozja demograficzna i kolonizacja wielu bezludnych lub słabo zaludnionych terenów Europy Zachodniej i Północnej, odrodzenie miast

3. Rozwój miast w XI/XIII wieku:

• uniezależnianie się miast od swych prywatnych właścicieli, rozwój samorządności miejskiej
• tworzenie urzędów zarządzających miastami wybieranych przez rady miejskie (burmistrzów, dożów, konsulów itp.)
• tworzenie cechów rzemieślniczych i gildii kupieckich
• tworzenie federacji miast handlowych (najważniejsza z nich to Hanza), w związku z rozwojem handlu nastąpił powrót do gospodarki pieniężnej (w XII/XIII wieku)

Trójpolówka

Najazdy mongolskie

 1. Pojęcia:

• haracz
• orda
• Złota Orda

2. Osiągnięcia Temudżyna (Czyngis - chana): 

• zjednoczenie plemion mongolskich
• podbój północnych Chin
• podbój Chorezmu i innych krajów aż do Morza Kaspijskiego
• utworzenie Imperium ze stolicą w Karakorum

3. Przyczyny sukcesów armii mongolskiej:

• tworzyli armię wyłącznie konną, bardzo szybko się więc przemieszczali
• byli znakomitymi łucznikami, potrafili strzelać celnie z łuku w końskim galopie
• byli bardzo okrutni, co zastraszało przeciwników
• byli bardzo wytrzymali, odporni na trudy

4. Podboje po śmierci Czyngis - chana:

• podbój Chin (Kubilaj)
• podbój Kalifatu Bagdadzkiego (Hulagu)
• podbój Rusi Kijowskiej (Batu - chan) rozpoczęty w 1237, narzucenie jej zwierzchności przez Złotą Ordę (ułus, który przypadł Batu) która polegała na narzuceniu haraczu i konieczności starania się o jarłyk przez książąt ruskich
• inwazja na Węgry i Polskę w 1241 (Batu - chan):

          - kompletne rozbicie sił polskich dowodzonych przez księcia Henryka Pobożnego w bitwie pod Legnicą; spustoszenie południowej Polski

          - klęska sił węgierskich w bitwie na równinie Mohi

          - wycofanie się sił mongolskich po śmierci wielkiego chana Ugedeja

5. Rozpad państwa mongolskiego i próba odbudowy przez Tamerlana na przełomie XIV i XV wieku (pokonanie Turków w bitwie pod Ankarą w 1402).

Wyprawy krzyżowe

 1. Pojęcia:

• krucjaty
• zakon rycerski
• templariusze
• joannici
• Krzyżacy
• emir
• rekonkwista

2. Sytuacja na Bliskim Wschodzie przed krucjatami:

• oderwanie się od Kalifatu Bagdadzkiego szyickiego Kalifatu Fatymidów (z siedzibą w Egipcie)
• uniezależnianie się od kalifów emirów
• podbój dużej części regionu przez Turków Seldżuckich (Seldżuków)
• radykalne osłabienie Bizancjum po klęsce w bitwie pod Manzikertem (1071)

3. Przyczyny krucjat:

• wykształcenie się na Półwyspie Iberyjskim idei wojny świętej
• prześladowania chrześcijan w Palestynie przez Seldżuków
• zablokowanie przez Seldżuków ruchu pielgrzymkowego
• dążenie Kościoła do przeobrażenia agresywnej energii rycerstwa średniowiecznego z walk między chrześcijanami w walki z wrogami chrześcijaństwa
• budowanie autorytetu papiestwa wobec cesarstwa (w kontekście walki cesarstwa z papiestwem)
• głód ziemi u tak zwanych "młodszych synów" rodów rycerskich
• dążenie republik włoskich do zdobycia rynku lewantyńskiego

4. I krucjata:

• przyczyna: przemówienie Urbana II na synodzie w Clermont w 1095
• przywódcy: wyprawa ludowa Piotr Eremita; wyprawa rycerska Rajmund z Tuluzy, Boemund II, Godfryd z Bouillon
• przebieg: początek w 1096, klęska wyprawy ludowej, wyprawa rycerska kończy się zdobyciem Jerozolimy w 1099
• skutki: utworzenie państw krzyżowych na Bliskim Wschodzie: hrabstwa Edessy, hrabstwa Trypolisu (Rajmund z Tuluzy), księstwa Antiochii (Boemund) i Królestwa Jerozolimskiego (Godfryd z Bouillon)

5. Walki o Ziemię Świętą:

• utworzenie zakonów rycerskich (templariusze w 1118, tylko tego zakonu będę wymagał z datą)
• utrata Edessy, II krucjata nie potrafiła jej odzyskać (tylko tego będę z niej wymagać)
• w drugiej połowie XII wieku emiraty islamskie zjednoczone zostały przez Saladyna, który w 1187 roku rozbił siły krzyżowców w bitwie pod Hattin (1187) i odzyskał Jerozolimę

6. III krucjata:

• przyczyna: zdobycie Jerozolimy przez Saladyna
• przywódcy: cesarz Fryderyk Barbarossa (zginął w nieszczęśliwym wypadku na początku wyprawy), król Francji Filip August, król Anglii Ryszard Lwie Serce
• przebieg: początek w 1189, krzyżowcom udało się zdobyć port w Akce, nie udało się odzyskać Jerozolimy, koniec krucjaty w 1192

7. IV krucjata:

• przyczyna: poprzednia krucjata nie odzyskała Jerozolimy
• przebieg: początek w 1202, Wenecjanie dowieźli krzyżowców do Konstantynopola, gdzie katolicy obalili cesarza i stworzyli nowe państwo, Cesarstwo Łacińskie, do Ziemi Świętej nie dotarł nikt, kompromitacja idei krucjatowej, koniec w 1204

8. Koniec krucjat:

• macie wiedzieć, że łącznie było ich siedem, że ostatnia z nich zamiast do Palestyny trafiła do Tunezji
• cesarz Fryderyk II przejściowo odzyskał Jerozolimę na początku XIII wieku
• upadek ostatniej twierdzy chrześcijan w Ziemi Świętej (Akki) w 1291, koniec klasycznych krucjat
• upadek templariuszy, zniszczonych przez króla Francji Filipa Pięknego (1312)

9. Skutki krucjat:

• pogłębienie wrogości między chrześcijaństwem a islamem
• wzmocnienie Kościoła katolickiego
• potężne osłabienie Bizancjum
• rozkwit miast włoskich korzystających z handlu lewantyńskiego
• napływ do Europy elementów kultury arabskiej i antycznej (Arabowie przejęli część dziedzictwa grecko-rzymskiego)

10. Daty do zapamiętania:

• 1095 - synod w Clermont
• 1096 - początek I krucjaty
• 1099 - zdobycie Jerozolimy przez krzyżowców
• 1187 - zdobycie Jerozolimy przez Saladyna
• 1189-92 - III krucjata
• 1291 - upadek Akki

Bliski Wschód w 1144 r

Synod w Clermont

Krzyżak

Aleksy I Komnen, cesarz Bizancjum w okresie I krucjaty

Urban II, papież który zapoczątkował krucjaty

Przedstawiciele pięciu zakonów rycerskich

Upadek Akki, koniec rządów krzyżowców w Lewancie

Po bitwie pod Manzikertem, klęsce Bizancjum

Zdobycie Jerozolimy

Zdobycie Jerozolimy

Seldżukowie

Templariusz

Joannita

Jerozolima

Między cesarstwem a papiestwem

 1. Pojęcia:

• schizma
• symonia
• nepotyzm
• ekskomunika
• feudalizacja
• inwestytura świecka
• reforma kluniacka (ruch kluniacki)
• reforma gregoriańska
• Dictatus papae
• konkordat wormacki
• antypapież
• patriarcha
• konklawe

2. Kryzys papiestwa we wczesnym średniowieczu:

• walki o tron papieski (zjawisko antypapieży)
• spór o prymat z kościołami wschodnimi
• kryzys moralny: nikolaizm (łamanie celibatu), mordy na papieżach
• feudalizacja kościoła: podporządkowanie go świeckim seniorom, szczególnie cesarzom, nepotyzm i symonia przy obsadzie stanowisk kościelnych, przejęcie przez świeckich władców prawa do inwestytury biskupów
• podporządkowanie papiestwa cesarstwu za Ottona I w 962
• wielka schizma wschodnia w 1054

3. Ruch odnowy kluniackiej:

stworzenie w X wieku federacji klasztorów podporządkowanych Cluny (kongregacji)

odrzucenie świeckiego zwierzchnictwa nad kościołem

odrzucenie symonii, nepotyzmu i nikolaizmu (postulat wprowadzenia obowiązkowego celibatu)

4. Reformy papieskie z drugiej połowy XI wieku:

reforma reguł elekcji papieskiej dokonana przez Mikołaja II w 1059 (odtąd papieży wybierali tylko kardynałowie)

reformy gregoriańskie streszczone przez Grzegorza VII w "Dictatus papae" w 1075 roku (reformy kluniackie plus zasada dominacji papieża nad cesarzem)

5. Spór o inwestyturę:

• seria reform gregoriańskich wywołuje wrogą reakcję cesarza Henryka IV, na synodzie w Wormacji w 1076 ogłasza detronizację Grzegorza VII
• Grzegorz VII odpowiada ekskomuniką cesarza; antycesarski bunt w Niemczech
• cesarz korzy się przed papieżem w Canossie w 1077, zdjęcie ekskomuniki
• po kilku latach wznowienie konfliktu, w 1084 Henryk przejściowo opanowuje Rzym
• 1122, konkordat wormacki, kompromis między cesarzem Henrykiem V i papieżem Kalikstem II (macie znać jego postanowienia)
• 1123, I sobór laterański potwierdza postanowienia konkordatu wormackiego i rozszerza je na całe chrześcijaństwo

Henryk IV przed bramą Kanossy (Canossy)

Otton I

Testament Bolesława Krzywoustego

 1. Pojęcia:

• seniorat
• dzielnica senioralna
• pryncypat

2. Postanowienia statutu Bolesława Krzywoustego:

• przyczyny: chęć uniknięcia wojny domowej między synami
• podział kraju na trzy rodzaje dzielnic: dziedziczne, senioralną i wdowią
• dzielnicę wdowią (oprawę wdowią) otrzymała Salomea, dzielnica miała być zlikwidowana po jej śmierci i włączona do senioralnej
• dzielnice dziedziczne dostali czterej synowie (najmłodszy, Kazimierz Sprawiedliwy nie dostał nic): Bolesław IV Kędzierzawy dostał Mazowsze, Mieszko III Stary Wielkopolskę, Henryk Sandomierski ziemię sandomierską a najstarszy Władysław II Wygnaniec Śląsk
• dzielnica senioralna miała być przydzielana najstarszemu Piastowi, miał on być też princepsem (jako pierwszy miał nim być Władysław Wygnaniec)

3. Początki okresu rozbicia dzielnicowego:

• śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138
• spór między seniorem a jego młodszymi braćmi, rozogniony jeszcze przez aferę Piotra Włostowica doprowadził do wojny i ucieczki Władysława Wygnańca z kraju
• interwencja niemiecka cesarza Fryderyka Barbarossy doprowadziła do ukorzenia się Bolesława Kędzierzawego i Mieszka Starego w Krzyszkowie (1157), Bolesław Kędzierzawy złożył cesarzowi hołd i pozwolił na powrót synów Wygnańca do Polski

4. Upadek senioratu:

• wobec twardych rządów księcia senioralnego Mieszka Starego (został nim po śmierci Kędzierzawego) panowie krakowscy wzniecili udany bunt w 1177, nowym księciem Krakowa został dużo młodszy Kazimierz Sprawiedliwy, co było złamaniem zasady senioratu
• wydarzenia te zalegalizował Kościół po przyznaniu mu przywileju w Łęczycy w 1180 (macie znać postanowienia)
• po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego księciem Krakowa został jego syn Leszek Biały, co było kolejnym, ostatecznym zaprzeczeniem zasady senioratu
• Mieszko Stary próbował wrócić na krakowski tron, został jednak rozbity w krwawej bitwie pod Mozgawą w 1195

Od Bolesława Śmiałego do Bolesława Krzywoustego

 1. Daty:

• 1076 - koronacja Bolesława Śmiałego
• 1079 - śmierć św. Stanisława
• 1109 - najazd Henryka V na Polskę

2. Panowanie Bolesława Śmiałego:

• zakończył płacenie trybutu Czechom ze Śląska
• dzięki wsparciu papieża Grzegorza VII w jego sporze z cesarzem, otrzymał zgodę na koronację królewską
• z niejasnych przyczyn wdał się w spór z biskupem krakowskim Stanisławem i kazał go zabić, co wywołało bunt i wygnanie króla

3. Panowanie Władysława Hermana:

• Nieudane próby odzyskania Pomorza
• oparcie władzy na palatynie Sieciechu
• bunt synów (Zbigniewa i Bolesława Krzywoustego) i podział Polski na trzy części

4. Panowanie Bolesława Krzywoustego:

• konflikt z bratem Zbigniewem i jego ucieczka do Niemiec
• powstrzymanie inwazji niemieckiej w 1109 (nieudane oblężenia Głogowa i Wrocławia)
• oślepienie Zbigniewa, co wywołało jego śmierć (Krzywousty pielgrzymował pokutnie za tę zbrodnię)
• Podbój i chrystianizacja Pomorza (Gdańskie zostało włączone do Polski, Zachodnie stało się polskim lennem)

Kryzys monarchii Piastów

 1. Daty:

• 1031 - najazd Niemiec i Rusi; obalenie Mieszka II, panowanie Bezpryma
• 1034 - śmierć Mieszka II
• 1038 - najazd Brzetysława
• 1040 - początek panowania Kazimierza Odnowiciela

2. Przyczyny kryzysu:

• spór wewnątrz dynastii (Mieszko II przeciw braciom, Bezprymowi i Ottonowi)
• wyczerpanie ludności długimi wojnami
• wrogość ludności wobec chrześcijaństwa (religii narzuconej siłą i nakładającej na ludność określone obciążenia typu dziesięciny)
• odziedziczona po Bolesławie Chrobrym wrogość sąsiadów, szczególnie Niemiec (Konrad II), Rusi (Jarosław Mądry) i Czech

3. Panowanie Mieszka II:

• koronacja królewska w 1025
• pomyślne początkowo walki z cesarzem Konradem II (spustoszenie Miśni)
• jednoczesny atak Rusi i Niemiec w 1031, upadek Mieszka II który ucieka do Czech, utrata Milska, Łużyc i Grodów Czerwieńskich
• krótkie panowanie Bezpryma, rezygnacja z korony królewskiej
• śmierć Bezpryma i powrót do Polski Mieszka II, który w Merseburgu ukorzył się przed cesarzem (1032) i podzielił się władzą z Ottonem i Dytrykiem
• śmierć w 1034

4. Epicentrum kryzysu:

• nieudana regencja wdowy po Mieszku II, Rychezy; możnowładcy przejmują kontrolę nad prowincjami (Miecław nad Mazowszem)
• antychrześcijański bunt ludowy i ucieczka Rychezy wraz z księciem Kazimierzem
• najazd księcia Czech Brzetysława, oderwanie Śląska i spustoszenie Wielkopolski (1039)

5. Panowanie Kazimierza I Odnowiciela:

• powrót Kazimierza do kraju w 1040 (przy pomocy Niemiec), przejęcie kontroli nad Małopolską i Wielkopolską (od tej pory stolicą będzie Kraków)
• zniszczenie księstwa Miecława na Mazowszu w 1047 (przy pomocy Jarosława Mądrego)
• odzyskanie Śląska w 1050, od 1054 decyzją cesarza Henryka III Polska płaciła Czechom trybut za przejęcie tej prowincji
• reforma armii (początek prawa rycerskiego)

Panowanie Bolesława Chrobrego

 1. Pojęcia:

• relikwia
• trybut
• zjazd gnieźnieński
• drużyna
• monarchia patrymonialna

2. Daty:

• 1000 - zjazd gnieźnieński
• 997 - męczeństwo św. Wojciecha
• 1004 - początek wojen Polski z Niemcami
• 1018 - pokój w Budziszynie, koniec wojen z Niemcami, przyłączenie do Polski Milska i Łużyc
• 1018 - wyprawa kijowska, przyłączenie do Polski Grodów Czerwieńskich
• 1025 - koronacja królewska Bolesława Chrobrego
• 1025 - śmierć Bolesława Chrobrego

3. Polityka wewnętrzna Bolesława Chrobrego (992-1025)

• wygnanie przyrodnich braci oraz Ody
• śmierć św. Wojciecha i odzyskanie jego relikwii (997)
• zjazd gnieźnieński w roku 1000 (przyjazd Ottona III, utworzenie biskupstw w Kołobrzegu, Wrocławiu i Krakowie oraz arcybiskupstwa w Gnieźnie, pierwszym arcybiskupem został Radzim Gaudenty)
• koronacja królewska w 1025

4. Polityka zagraniczna Bolesława Chrobrego

• przejściowe opanowanie Czech w 1003
• wojna z Niemcami cesarza Henryka II (1002-1018) zakończona zwycięskim dla Polski pokojem w Budziszynie, Niemcy tracą Milsko i Łużyce
• w 1005 roku Henryk II w niszczącym najeździe dotarł aż pod wały Poznania, był to najgorszy dla Bolesława moment wojny, przejściowo stracił wtedy Milsko i Łużyce
• trwałe zajęcie Moraw i Słowacji
• utrata Pomorza Zachodniego (bunt pogański)
• interwencja na Rusi Kijowskiej, gdzie trwała wojna domowa między Świętopełkiem a Jarosławem Mądrym, w 1018 Bolesław Chrobry zdobywa Kijów, osadza w nim na tronie Świętopełka i w drodze powrotnej przyłącza do Polski Grody Czerwieńskie

5. Ważna jest mapa: macie umieć zlokalizować na niej tereny, które Chrobry zdobywał i tracił.

Początki państwa polskiego

 1. Pojęcia:

• drużyna
• Dagome iudex

2. Panowanie Mieszka I

• zjednoczenie plemion polskich (do 990 roku, kiedy przyłączył Śląsk)
• rywalizacja z Wieletami i wspieranym przez nich Wichmanem (niemieckim awanturnikiem i banitą)
• uznanie zwierzchności cesarzy niemieckich (płacenie trybutu, oddanie syna Bolesława jako zakładnika)
• dwa małżeństwa: z Dobrawą i z Odą
• zwycięska bitwa z margrabią łużyckim Hodonem pod Cedynią (972), ważna rola książęcego brata Czcibora
• oddanie Polski pod opiekę papiestwa (Dagome iudex)

3. Chrzest Polski

• przyczyny: dążenie do sojuszu z Czechami, wzmocnienia ponadplemiennej władzy księcia, włączenie Polski do kręgu kultury łacińskiej
• "przebieg":

        - ślub z Dobrawą w 965, przybycie czeskich misjonarzy

        - chrzest Mieszka w 966, prawdopodobnie w Wielkanoc

        - utworzenie biskupstwa misyjnego w Poznaniu w 968, pierwszym biskupem Jordan

4. Daty:

• 966 - chrzest Mieszka
• 968 - powstanie biskupstwa w Poznaniu
• 972 - bitwa pod Cedynią
• 992 - śmierć Mieszka I

Pradzieje ziem polskich

 1. Pojęcia:

• gród
• kultura archeologiczna
• kultura łużycka
• szlak bursztynowy

2. Najstarsi mieszkańcy ziem polskich:

• przyczyna późnego zasiedlenia: epoka lodowcowa
• pierwsi mieszkańcy pojawili się ok. 500 000 lat temu
• początek I tysiąclecia pne: pojawienie się na terenach polskich potężnej kultury łużyckiej (dzisiejsza Polska i wschodnie Niemcy), pojawienie się osady w Biskupinie (macie znać jej strukturę)
• kultura lateńska (Celtowie) na południowych ziemiach ziem polskich od połowy I tysiąclecia pne
• na przełomie er pojawiają się Germanie (np Goci na północy, Wandalowie na południu)

3. Pojawienie się Słowian (V/VI wiek).

4. Podział plemion polskich (macie znać umiejscowienie najważniejszych plemion zgodnie z mapą ze strony 189).

7. Początki państwa Polan:

• najważniejsze grody: Gniezno, Giecz, Poznań, Ostrów Lednicki
• rządy dynastii Piastów: Siemowita, Lestka, Siemomysła

Pierwsze państwa Słowian

 1. Pojęcia:

- głagolica

- cyrylica

2. Podział plemion słowiańskich:

- Słowianie wschodni (Ruś, czyli dzisiejsi Rosjanie, Białorusini, Ukraińcy...)

- Słowianie zachodni (dzisiejsi Polacy, Czesi, Słowacy, dawni Słowianie Połabscy)

- Słowianie południowi (dzisiejsi Serbowie, Słoweńcy, Chorwaci, Bośniacy, Bułgarzy...)

3. Kultura wczesnosłowiańska:

- mieszkali w wioskach i grodach obronnych

- dominowała u nich gospodarka naturalna

- dzielili się na plemiona, plemieniem rządził wiec, czyli zgromadzenie wszystkich wolnych mężczyzn

- wyznawali politeizm, ich bogowie związani byli z siłami natury, zazwyczaj nie budowano im świątyń, kapłani (żercy) składali ofiary pod gołym niebem

4. Pierwsze państwa słowiańskie:

- państwo Samona (najstarsze z tych, które są nam znane; rozpadło się po jego śmierci)

- państwo wielkomorawskie (istniało od IX do początku X wieku, zniszczone przez Węgrów, było pierwszym schrystianizowanym państwem słowiańskim (przez Cyryla i Metodego, pierwszy z nich stworzył też pierwszy alfabet słowiański, czyli głagolicę))

- Czechy (założone prawdopodobnie przez Borzywoja I z dynastii Przemyślidów)

- Ruś Kijowska (stworzona przez przybyszów z północy - wikingów Ruryka, Askolda i Dira; pod koniec X wieku została ochrzczona zgodnie z wolą księcia Włodzimierza I)

Podział Słowian

Państwo Samona

Państwo Wielkomorawskie (za Rościsława)

Ruryk