Wojny grecko-perskie

 1. Pojęcia:

• Nieśmiertelni
• triera
• hoplici
• falanga

2. Przyczyny wojen perskich:

• ekspansja Persji w Europie
• wsparcie Hellenów dla antyperskiego powstania Greków jońskich

3. Pierwsza wyprawa perska: nieudana ekspedycja Mardoniosa (Mardoniusza) zakończona katastrofą pod Atos. 

4. Druga inwazja: król Dariusz I wysłał swych wodzów Datysa i Artafernesa na podbój Sparty i Aten (które nie podporządkowały się jego emisariuszom). Efektem była klęska Persów w starciu z Ateńczykami Miltiadesa pod Maratonem w 490 pne. 

5. Po zakończeniu wojny z Dariuszem 31 poleis zawiązało Związek Helleński pod przywództwem Sparty. 

3. Trzecia inwazja perska: nowy władca perski Kserkses dowodzi początkowo osobiście:

• Bitwa pod Termopilami 480 pne, Grecy dowodzeni przez Leonidasa zostali pokonani po 3 dniach heroicznej obrony
• Bitwa morska pod Salaminą 480 pne, flota ateńska dowodzona przez Temistoklesa pokonała flotę perską; Kserkses wraca do Persji
• Bitwa pod Platejami 479 pne, armia grecka dowodzona przez Spartanina Pauzaniasza pokonała Persów dowodzonych przez Mardoniosa

Falanga

Bitwa pod Termopilami

Bitwa pod Salaminą

Atakująca triera

Hoplita

Kolonializm

1. Pojęcia:

• kolonializm
• Pax Britannica
• dominium
• mahdi
• Burowie

2. Najważniejsze daty:

• bitwa pod Omdurmanem 1898
• początek podboju Algierii przez Francję 1830

3. Najważniejsze postacie:

• Wiktoria
• Cecil Rhodes
• Ferdinand Lesseps
• Mahdi
• Henry Morton Stanley
• David Livingstone

4. Macie kojarzyć dlaczego doszło i jakim wynikiem skończyły się następujące wojny (bez dat):

• wojny opiumowe
• powstanie sipajów
• powstanie Mahdiego
• powstanie tajpingów

5. Co dawały kolonie:

• surowce (!)
• punkty strategiczne
• rynki zbytu
• tanią siłę roboczą

6. Macie znać rywalizację o wpływy w Chinach.

Zjednoczenie Niemiec i powstanie Austro-Węgier

1. Pojęcia:

• Związek Północnoniemiecki
• żelazny kanclerz
• II Rzesza
• depesza emska

2. Etapy zjednoczenia Niemiec:

• początek rządów Bismarcka

1. Objęcie stanowiska kanclerza Prus przez Bismarcka 1862 (wyznaczył go król Wilhelm I)
2. Zwycięska wojna z Danią 1864 (wspólnie z Austrią) zakończona przejęciem wspólnej kontroli nad Szlezwikiem i Holsztynem

• wojna z Austrią

1. spory o podział wpływów nad Szlezwikiem-Holsztynem (inspirowane przez Bismarcka) doprowadziły do wybuchu wojny z Austrią w 1866
2. Do wojny po stronie Prus dołączyły też Włochy, chcące odzyskania Wenecji
3. Decydująca dla wojny okazała się klęska Austrii w bitwie pod Sadową 1866, zwycięskim wodzem był Helmuth von Moltke
4. Austria skapitulowała, straciła Wenecję (na rzecz Włoch) i Holsztyn (na rzecz Prus), poza tym zgodziła się na likwidację Związku Niemieckiego
5. Efektem wojny było stworzenie łączącego większość Niemiec Związku Północnoniemieckiego pod przywództwem Prus

• wojna z Francją

1. depesza emska: pruska udana prowokacja która doprowadziła do wypowiedzenia wojny Prusom przez Francję Napoleona III
2. Wojna rozpoczęła się od wielkich pruskich zwycięstw: bitwy pod Sedanem 1870 (Napoleon III dostał się do niewoli) i zdobycia Metzu 1870
3. 18 I 1871 w Wersalu proklamowano utworzenie Cesarstwa Niemieckiego (zjednoczenie Niemiec)
4. w maju 1871 we Frankfurcie nad Menem Francja podpisuje pokój (traci Alzację i Lotaryngię, płaci 5 miliardów franków w złocie)

3. Konsekwencje: wzrost napięcia w Europie wywołany naruszeniem równowagi sił przez powstanie bardzo silnych Niemiec i narodziny nastrojów rewanżu we Francji; nasila się rywalizacja kolonialna.

4. Osłabiona klęską Austria w 1871 roku przeistacza się w monarchię Austro-Węgier z szeroką autonomią dla Węgier, ale również dla innych nieaustriackich narodów państwa Franciszka Józefa I.

Otto von Bismarck pod koniec życia (w spiczastej pikelhaubie)

Pierwszy cesarz Niemiec, Wilhelm I

Pruski kawalerzysta atakujący francuskiego piechura

Barbarzyńska Europa

1. Pojęcia:

• Monastycyzm
• Arianizm
• Ting
• Monarchia patrymonialna
• Heptarchia

2. Najważniejsze monarchie germańskie na gruzach imperium rzymskiego:

• Królestwo Odoakra (Italia, istniało w V wieku, zniszczone przez najazd króla Ostrogotów Teodoryka Wielkiego)
• Królestwo Ostrogotów (Italia, istniało od V do VI wieku, najwybitniejszy władca to Teodoryk Wielki, zniszczone przez Cesarstwo Bizantyjskie)
• Królestwo Longobardów (Italia, istniało od 586 roku, w VIII wieku podbite przez Franków)
• Królestwo Wandalów (Afryka Północna, istniało od V do VI wieku, najwybitniejszym władcą był Genzeryk, zniszczone przez Cesarstwo Bizantyjskie)
• Królestwo Wizygotów (dzisiejsza Hiszpania, istniało od V do VIII wieku, zniszczone przez Arabów)
• Królestwo Swebów (dzisiejsza Portugalia i część Hiszpanii, istniało od V do VI wieku, anektowane przez Wizygotów)
• Królestwa Anglów, Sasów i Jutów (dzisiejsza Anglia, istniały od V wieku, w XI wieku po zjednoczeniu zostały podbite przez Normanów)
• Królestwo Franków (Galia, istniało od V wieku)
• Królestwo Burgundów (południowa Francja, Szwajcaria, istniało od V do VI wieku, podbite przez Franków)

3. Pozostałe ważne postacie: św. Patryk, św. Benedykt z Nursji, Winfryd-Bonifacy, św. Kolumban, Grzegorz Wielki, Kasjodor. 

4. Ważne: znaczenie ruchu zakonnego dla wczesnego średniowiecza. 

Rosja i Turcja w połowie XIX wieku

1. Pojęcia:

• odwilż posewastopolska
• dekabryści
• panslawizm
• samodzierżawie
• władyka
• filhellenowie

2. Rosja:

• po kongresie wiedeńskim Rosja starała się grać rolę "żandarma Europy"
• po śmierci Aleksandra I na rosyjski tron wstąpił Mikołaj I, jego reakcyjne poglądy wywołały nieudane powstanie dekabrystów w 1825 r. (organizowane przez Towarzystwo Północne i Południowe, działali w nich Rylejew i Bestużew)
•  Rosja aktywnie włączyła się w ruch panslawistyczny, traktując go jako narzędzie polityki antytureckiej (a później i antyaustriackiej), jej stosunki z Turcją komplikowało jeszcze jej marzenie o przejęciu kontroli nad cieśninami czarnomorskimi
• w 1853 rozpoczęła się wojna Rosji z Turcją, która do historii przeszła jako wojna krymska; słabnącej Turcji (po klęsce w bitwie pod Synopą w tym samym roku) z pomocą szybko przyszła Wielka Brytania, Francja i Sardynia, ich kontyngent dokonał inwazji na półwysep Krym
•  rosyjskie próby odsieczy dla oblężonego Sewastopola zakończyły się klęską pod Bałakławą 1854 r., rok później upadł Sewastopol
• nowy car Aleksander II zakończył wojnę w 1856 r. po czym rozpoczął wewnętrzne reformy

Flaga panslawistyczna, jej barwy do dziś obecne są na flagach wielu państw słowiańskich

  Turcja coming soon

Wiosna Ludów

1. Pojęcia:

• Wiosna Ludów
• parlament frankfurcki
• warsztaty narodowe
• konstytucja oktrojowana
• bankiety

2. Przyczyny Wiosny Ludów:

• dążenia do zmiany porządku wiedeńskiego
• dążenie do ostatecznej likwidacji resztek monarchii absolutnej (wprowadzanie konstytucji)
• dążenie do uwłaszczenia chłopów
• dążenie robotników do ograniczenia bezrobocia i wzrostu płac
• dążenie do zjednoczenia Włoch i Niemiec
• dążenie do wyzwolenia narodów, które nie posiadały własnych państw (np Polacy, Węgrzy, Czesi)

3. Wydarzenia we Francji:

• rewolucja lutowa 22 II 1848, obalenie króla Ludwika Filipa i stworzenie republiki
• robotnicze powstanie czerwcowe w Paryżu, krwawo stłumione przez siły rządowe
• Ludwik Napoleon Bonaparte wybrany został na prezydenta republiki
• w 1851 Ludwik Napoleon przeprowadził zamach stanu, rok później koronował się na cesarza pod imieniem Napoleona III

4. Wydarzenia we Włoszech:

• w marcu 1848 we Włoszech zaczynają się wydarzenia rewolucyjne, król Sardynii Karol Albert dąży do zjednoczenia kraju, papież Pius IX przyznaje swym poddanym prawa polityczne
•  Austria starała się zablokować ruch zjednoczeniowy, w lipcu 1848 siły austriackie pod dowództwem Josepha Radetzky`ego rozgromiły Sardyńczyków w bitwie pod Custozą
• po odrzuceniu przez papieża pomysłu zjednoczenia Włoch dochodzi w Rzymie do zamieszek i wygnania go z miasta w którym ogłoszono republikę, kilka tygodni później zniszczą ją wojska francuskie i Pius IX wróci
• siły Karola Roberta zostały ostatecznie pokonane przez Austriaków w bitwie pod Novarą w 1849, po tej klęsce król sardyński abdykował na rzecz swego syna Wiktora Emanuela II, idea zjednoczenia Włoch na razie przegrała

5. Wydarzenia w Austrii:

• marzec 1848: zamieszki w Wiedniu, Ferdynand I Dobrotliwy zdymisjonował Metternicha i zobowiązał się zaakceptować konstytucję
• w lipcu zwołano w Wiedniu parlament
• wrzesień: uwłaszczenie chłopów i zniesienie poddaństwa
• koniec roku: armia austriacka tłumi rewolucję, Ferdynand abdykuje, nowym cesarzem został Franciszek Józef I

6. Wydarzenia na Węgrzech III 1848 - VIII 1849:

• przywódcy postania: Sandor Petofi, Lajos Kossuth
• w kwietniu 1848 Węgrzy ogłosili niepodległość i detronizację Habsburgów (w tym czasie Ferdynanda Dobrotliwego)
• początkowe klęski sił austriackich kończą się, gdy w maju 1849 roku na Węgry wkroczyły wspierające Habsburgów wojska rosyjskie dowodzone przez Iwana Paskiewicza (wcześniejszego pogromcę polskiego powstania listopadowego)
• bitwa pod Vilagos 1849, ostateczna klęska sił węgierskich, Węgry ponownie podporządkowane Austrii

7. Wydarzenia w Niemczech:

• początek w marcu 1848, zamieszki w Berlinie (uwalnianie więźniów), inauguracja parlamentu frankfurckiego, król Prus Fryderyk Wilhelm IV zapowiedział konstytucję
•  parlament frankfurcki próbował stworzyć zjednoczone Niemcy pod cesarską władzą Fryderyka Wilhelma IV, ten jednak odrzucił propozycję (to korona z "błota i drewna"; tak miał się o niej wyrazić król); krótko później został rozpędzony

8. Macie znać też skutki Wiosny Ludów, nie mam już sił, by je tu wypisywać :)

Grecja po wojnach perskich

1. Pojęcia:

• hegemonia
• Związek Morski
• wyprawa "dziesięciu tysięcy"

2. Wojna peloponeska (431 - 404 pne):

• przyczyny:

              - rywalizacja o hegemonię nad Helladą między Związkiem Morskim (Atenami) a Związkiem Peloponeskim (Spartą)
              - próba wyjścia Potidai ze Związku Morskiego
              - zbliżenie się Korkyry do Aten (dotąd dominowały tam wpływy spartańskie)

• przebieg

              - wiele lat impasu, wyniszczenie Grecji przez zarazę (być może dżumę)
              - klęska Aten podczas wyprawy sycylijskiej po zdradzie Alkibiadesa
              - zniszczenie floty ateńskiej po bitwie pod Ajgospotamoj 405 pne 

• skutki:

              - klęska Aten, rozwiązanie Związku Morskiego, przejściowa likwidacja demokracji w mieście
              - przejściowa hegemonia Sparty nad Grecją
              - długofalowo, ten niszczący konflikt osłabił również Spartę i większość innych helleńskich poleis

3. Grecja po wojnie peloponeskiej:

• wojna koryncka: nowe walki między Spartą a Atenami wykorzystała Persja, która ponownie podporządkowała sobie Jonię
• upadek spartańskiej hegemonii: złamały ją Teby, gromiąc Spartę w bitwie pod Leuktrami w 371 pne