Rosja i Turcja w połowie XIX wieku

1. Pojęcia:

• odwilż posewastopolska
• dekabryści
• panslawizm
• samodzierżawie
• władyka
• filhellenowie

2. Rosja:

• po kongresie wiedeńskim Rosja starała się grać rolę "żandarma Europy"
• po śmierci Aleksandra I na rosyjski tron wstąpił Mikołaj I, jego reakcyjne poglądy wywołały nieudane powstanie dekabrystów w 1825 r. (organizowane przez Towarzystwo Północne i Południowe, działali w nich Rylejew i Bestużew)
•  Rosja aktywnie włączyła się w ruch panslawistyczny, traktując go jako narzędzie polityki antytureckiej (a później i antyaustriackiej), jej stosunki z Turcją komplikowało jeszcze jej marzenie o przejęciu kontroli nad cieśninami czarnomorskimi
• w 1853 rozpoczęła się wojna Rosji z Turcją, która do historii przeszła jako wojna krymska; słabnącej Turcji (po klęsce w bitwie pod Synopą w tym samym roku) z pomocą szybko przyszła Wielka Brytania, Francja i Sardynia, ich kontyngent dokonał inwazji na półwysep Krym
•  rosyjskie próby odsieczy dla oblężonego Sewastopola zakończyły się klęską pod Bałakławą 1854 r., rok później upadł Sewastopol
• nowy car Aleksander II zakończył wojnę w 1856 r. po czym rozpoczął wewnętrzne reformy

Flaga panslawistyczna, jej barwy do dziś obecne są na flagach wielu państw słowiańskich

  Turcja coming soon

Wiosna Ludów

1. Pojęcia:

• Wiosna Ludów
• parlament frankfurcki
• warsztaty narodowe
• konstytucja oktrojowana
• bankiety

2. Przyczyny Wiosny Ludów:

• dążenia do zmiany porządku wiedeńskiego
• dążenie do ostatecznej likwidacji resztek monarchii absolutnej (wprowadzanie konstytucji)
• dążenie do uwłaszczenia chłopów
• dążenie robotników do ograniczenia bezrobocia i wzrostu płac
• dążenie do zjednoczenia Włoch i Niemiec
• dążenie do wyzwolenia narodów, które nie posiadały własnych państw (np Polacy, Węgrzy, Czesi)

3. Wydarzenia we Francji:

• rewolucja lutowa 22 II 1848, obalenie króla Ludwika Filipa i stworzenie republiki
• robotnicze powstanie czerwcowe w Paryżu, krwawo stłumione przez siły rządowe
• Ludwik Napoleon Bonaparte wybrany został na prezydenta republiki
• w 1851 Ludwik Napoleon przeprowadził zamach stanu, rok później koronował się na cesarza pod imieniem Napoleona III

4. Wydarzenia we Włoszech:

• w marcu 1848 we Włoszech zaczynają się wydarzenia rewolucyjne, król Sardynii Karol Albert dąży do zjednoczenia kraju, papież Pius IX przyznaje swym poddanym prawa polityczne
•  Austria starała się zablokować ruch zjednoczeniowy, w lipcu 1848 siły austriackie pod dowództwem Josepha Radetzky`ego rozgromiły Sardyńczyków w bitwie pod Custozą
• po odrzuceniu przez papieża pomysłu zjednoczenia Włoch dochodzi w Rzymie do zamieszek i wygnania go z miasta w którym ogłoszono republikę, kilka tygodni później zniszczą ją wojska francuskie i Pius IX wróci
• siły Karola Roberta zostały ostatecznie pokonane przez Austriaków w bitwie pod Novarą w 1849, po tej klęsce król sardyński abdykował na rzecz swego syna Wiktora Emanuela II, idea zjednoczenia Włoch na razie przegrała

5. Wydarzenia w Austrii:

• marzec 1848: zamieszki w Wiedniu, Ferdynand I Dobrotliwy zdymisjonował Metternicha i zobowiązał się zaakceptować konstytucję
• w lipcu zwołano w Wiedniu parlament
• wrzesień: uwłaszczenie chłopów i zniesienie poddaństwa
• koniec roku: armia austriacka tłumi rewolucję, Ferdynand abdykuje, nowym cesarzem został Franciszek Józef I

6. Wydarzenia na Węgrzech III 1848 - VIII 1849:

• przywódcy postania: Sandor Petofi, Lajos Kossuth
• w kwietniu 1848 Węgrzy ogłosili niepodległość i detronizację Habsburgów (w tym czasie Ferdynanda Dobrotliwego)
• początkowe klęski sił austriackich kończą się, gdy w maju 1849 roku na Węgry wkroczyły wspierające Habsburgów wojska rosyjskie dowodzone przez Iwana Paskiewicza (wcześniejszego pogromcę polskiego powstania listopadowego)
• bitwa pod Vilagos 1849, ostateczna klęska sił węgierskich, Węgry ponownie podporządkowane Austrii

7. Wydarzenia w Niemczech:

• początek w marcu 1848, zamieszki w Berlinie (uwalnianie więźniów), inauguracja parlamentu frankfurckiego, król Prus Fryderyk Wilhelm IV zapowiedział konstytucję
•  parlament frankfurcki próbował stworzyć zjednoczone Niemcy pod cesarską władzą Fryderyka Wilhelma IV, ten jednak odrzucił propozycję (to korona z "błota i drewna"; tak miał się o niej wyrazić król); krótko później został rozpędzony

8. Macie znać też skutki Wiosny Ludów, nie mam już sił, by je tu wypisywać :)

Ameryka w pierwszej połowie XIX wieku

1. Pojęcia:

• doktryna Monroe`a
• izolacjonizm
• Kreole
• Metysi
• libertadorzy

2. Etapy dekolonizacji Ameryki Południowej:

• początek starć w Wenezueli i Kolumbii w 1810, na czele kolonistów szybko stanął Simon Bolivar
• w drugiej połowie drugiej dekady XIX wieku walki wybuchły też na południu kontynentu (Argentyna), tam rebelią dowodził Jose de San Martin
• decydującą klęskę Hiszpanie ponieśli w bitwie pod Ayacucho w 1824 na terenie Peru

3. Wzrost znaczenia Stanów Zjednoczonych:

• powiększanie się terytorium:

               - poprzez wykup (Luizjana od Francji, Floryda od Hiszpanii, Alaska od Rosji)

               - poprzez wojnę (poza walkami z Indianami największą była wojna z Meksykiem 1846-48 zakończona pokojem w Guadalupe-Hidalgo, Meksyk stracił w niej ogromne terytoria na północ od Rio Grande)

• napływ emigrantów z Europy
• rozwój przemysłu

4. Macie kojarzyć postacie Antonio Lopeza de Santa Anny i Jamesa Monroe`a.

Na biało zaznaczono tu tereny oddane przez Meksyk po pokoju w Guadalupe-Hidalgo (granice stanów są dzisiejsze, nie z XIX wieku)

Kultura pierwszej połowy XIX wieku

1. Pojęcia:

• Klasycyzm
• Romantyzm
• Orientalizm
• Eklektyzm
• Neogotyk
• Neoromanizm
• Empire

2. Najważniejsi twórcy: Johann Wolfgang Goethe, George Byron, Fryderyk Schiller, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Ludwig van Beethoven, Fryderyk Chopin, Robert Schumann, Jacques-Louis David, Aleksander Puszkin, Honore de Balzac, Eugene Delacroix, Francisco Goya, Edgar Allan Poe, Antonio Canova, Mary Shelley, Caspar Friedrich, Franz Schubert. 

Jeden z najsłynniejszych obrazów Goyi, przedstawia egzekucje madryckich powstańców wykonywane przez żołnierzy napoleońskich

Goya, Kiedy rozum śpi, budzą się demony

Friedrich, jedyny bardziej typowy dla niego obraz romantyczny macie w podręczniku

Nowe idee

1. Pojęcia:

• liberalizm
• konserwatyzm
• strajk
• związek zawodowy
• socjalizm
• komunizm
• reakcjonizm
• czartyzm
• socjalizm utopijny
• proletariat
• leseferyzm
• torysi
• falanster
• dialektyka
• luddyści

2. Data: opublikowanie Manifestu Komunistycznego 1848.

3. Postacie: Adam Smith, John Stuart Mill, Edmund Burke, Karol Marks, Fryderyk Engels.

Rewolucja przemysłowa

1. Pojęcia:

• rewolucja przemysłowa
• klasa robotnicza
• inteligencja
• akumulacja kapitału
• gospodarka ekstensywna

2. Przyczyny rewolucji:

• rozwój technologiczny (np: wynalezienie silnika parowego, maszyn przędzalniczych, nowych rodzajów transportu itp)
• rozwój ekonomiczny (związany z wcześniejszym dualizmem gospodarczym Europy i pojawieniem się pierwszych form kapitalizmu na zachodzie)
• przemiany w rolnictwie (powodujące migrację ludzi ze wsi do miast, najszybciej w Wielkiej Brytanii)
• rozpoczynająca się eksplozja demograficzna (warto zwrócić uwagę na wykres na str. 27)

3. Najważniejsze postacie rewolucji przemysłowej: John Kay, Edmund Cartwright, Abraham Darby, Robert Fulton, George Stephenson, Michał Faraday, Samuel Morse, Louis Daguerre, Ignacy Łukasiewicz.

4. Najważniejsze centra przemysłowe:

  a) Wielka Brytania

• południowa Walia
• rejon Londynu
• rejon Liverpoolu i Manchesteru
• południowa Szkocja (wokół Glasgow)

  b) Francja

• zagłębie Loary
• Miluza

  c) Niemcy

• Zagłębie Ruhry
• Zagłębie Saary

  d) Włochy

• północ (Lombardia, Piemont)

  e) USA

• północno-wschodnie wybrzeże

5. Skutki rewolucji:

• szybki wzrost potęgi państw uprzemysłowionych
• pojawienie się nowych grup społecznych
• urbanizacja
• pojawienie się nowych napięć społecznych (na linii robotnicy - kapitaliści)

Europa po kongresie wiedeńskim

1. Pojęcia:

• karbonariusze
• Młode Włochy
• Młoda Europa
• Związek Celny
• ordonanse

2. Przyczyny zaburzeń: sprzeciw wobec porządku wiedeńskiego, a w szczególności:

• powrotowi absolutyzmu i stosunków feudalnych
• nie przyznanie wolności takim narodom jak Czesi, Polacy, Węgrzy czy Belgowie
• podział Niemiec i Włoch

3. Macie kojarzyć następujące wydarzenia:

• Włochy: wystarczy ogólna wiedza, że dążono tam do zjednoczenia, że dążenia te zostały stłumione przez siły Świętego Przymierza i że na czele tych ruchów stanął Giuseppe Mazzini
• Hiszpania: wystarczy wiedza o tym, że walczono tam z absolutyzmem i ta walka poniosła porażkę po interwencji sił Świętego Przymierza
• Niemcy: kojarzcie, że na czele ruchu zjednoczeniowego stali studenci (burszowie) i że jedynym efektem tych dążeń było utworzenie Związku Celnego
• Francja: król Karol X próbował poprzez ordonanse rozwiązać parlament, wprowadzić cenzurę i ograniczyć prawa wyborcze, co doprowadziło do wybuchu rewolucji lipcowej (27-29 VII 1830) która obaliła króla; nowy władca Francji Ludwik Filip który odsunął od władzy arystokrację i oparł swą władzę na bogatej burżuazji
• Niderlandy: w 1830 roku na wieść o zwycięskiej rewolucji lipcowej katoliccy Walonowie i Flamandowie (czyli Belgowie) rozpoczęli powstanie przeciw dominującym w Królestwie Zjednoczonych Niederlanów Holendrom, powstanie zakończyło się sukcesem i powstaniem Królestwa Belgii

Kongres wiedeński

1. Pojęcia:

• Święte Przymierze
• legitymizm
• równowaga sił
• restauracja

2. Postanowienia kongresu wiedeńskiego 1814 - 1815:

• likwidacja wszystkich państw stworzonych przez Napoleona
• powrót dawnych granic, dynastii i ustrojów
• stworzenie Związku Niemieckiego
• Francja wraca do granic sprzed wojen rewolucyjnych, podobnie Włochy (z wyjątkiem Wenecji i Lombardii, bezpośrednio wcielonych do Austrii)
• utworzenie Królestwa Zjednoczonych Niderlandów (Holandia i Belgia)
• zajęcie Malty przez Wielką Brytanię
• Finlandia przyłączona do Rosji (Kongres to jedynie potwierdził, Rosjanie byli tam już od kilku lat)
• Westfalia, duża część Saksonii, Gdańsk i Wielkopolska (jako Wielkie Księstwo Poznańskie) wcielone do Prus
• większość dawnego Księstwa Warszawskiego utworzyła Królestwo Polskie z carem jako królem
• Kraków stał się Rzeczpospolitą Krakowską pod protektoratem zaborców

3. Macie znać Aleksandra I, Franciszka I, Klemensa von Metternicha, Charlesa de Talleyranda, Ludwika XVIII, Roberta Castlereigha, Piusa VII.