Kolonializm

1. Pojęcia:

• kolonializm
• Pax Britannica
• dominium
• mahdi
• Burowie

2. Najważniejsze daty:

• bitwa pod Omdurmanem 1898
• początek podboju Algierii przez Francję 1830

3. Najważniejsze postacie:

• Wiktoria
• Cecil Rhodes
• Ferdinand Lesseps
• Mahdi
• Henry Morton Stanley
• David Livingstone

4. Macie kojarzyć dlaczego doszło i jakim wynikiem skończyły się następujące wojny (bez dat):

• wojny opiumowe
• powstanie sipajów
• powstanie Mahdiego
• powstanie tajpingów

5. Co dawały kolonie:

• surowce (!)
• punkty strategiczne
• rynki zbytu
• tanią siłę roboczą

6. Macie znać rywalizację o wpływy w Chinach.

Zjednoczenie Niemiec i powstanie Austro-Węgier

1. Pojęcia:

• Związek Północnoniemiecki
• żelazny kanclerz
• II Rzesza
• depesza emska

2. Etapy zjednoczenia Niemiec:

• początek rządów Bismarcka

1. Objęcie stanowiska kanclerza Prus przez Bismarcka 1862 (wyznaczył go król Wilhelm I)
2. Zwycięska wojna z Danią 1864 (wspólnie z Austrią) zakończona przejęciem wspólnej kontroli nad Szlezwikiem i Holsztynem

• wojna z Austrią

1. spory o podział wpływów nad Szlezwikiem-Holsztynem (inspirowane przez Bismarcka) doprowadziły do wybuchu wojny z Austrią w 1866
2. Do wojny po stronie Prus dołączyły też Włochy, chcące odzyskania Wenecji
3. Decydująca dla wojny okazała się klęska Austrii w bitwie pod Sadową 1866, zwycięskim wodzem był Helmuth von Moltke
4. Austria skapitulowała, straciła Wenecję (na rzecz Włoch) i Holsztyn (na rzecz Prus), poza tym zgodziła się na likwidację Związku Niemieckiego
5. Efektem wojny było stworzenie łączącego większość Niemiec Związku Północnoniemieckiego pod przywództwem Prus

• wojna z Francją

1. depesza emska: pruska udana prowokacja która doprowadziła do wypowiedzenia wojny Prusom przez Francję Napoleona III
2. Wojna rozpoczęła się od wielkich pruskich zwycięstw: bitwy pod Sedanem 1870 (Napoleon III dostał się do niewoli) i zdobycia Metzu 1870
3. 18 I 1871 w Wersalu proklamowano utworzenie Cesarstwa Niemieckiego (zjednoczenie Niemiec)
4. w maju 1871 we Frankfurcie nad Menem Francja podpisuje pokój (traci Alzację i Lotaryngię, płaci 5 miliardów franków w złocie)

3. Konsekwencje: wzrost napięcia w Europie wywołany naruszeniem równowagi sił przez powstanie bardzo silnych Niemiec i narodziny nastrojów rewanżu we Francji; nasila się rywalizacja kolonialna.

4. Osłabiona klęską Austria w 1871 roku przeistacza się w monarchię Austro-Węgier z szeroką autonomią dla Węgier, ale również dla innych nieaustriackich narodów państwa Franciszka Józefa I.

Otto von Bismarck pod koniec życia (w spiczastej pikelhaubie)

Pierwszy cesarz Niemiec, Wilhelm I

Pruski kawalerzysta atakujący francuskiego piechura

Zjednoczenie Włoch

1. Pojęcia:

• Risorgimento
• Wyprawa tysiąca (wyprawa tysiąca czerwonych koszul)
• Czerwone koszule
• Bersalierzy

2. Dwie koncepcje zjednoczeniowe:

• Koncepcja Garibaldiego (zjednoczenie całych Włoch jako republiki)
• Koncepcja Cavoura i Wiktora Emanuela II (zjednoczenie tylko północy jako federacji monarchicznej)

3. Sojusz Sardynii z Francją Napoleona III w Plombieres 1858. 

4. Wojna Francji i Sardynii z Austrią:

• Bitwa pod Magentą 1859
• Bitwa pod Solferino 1859 (obie bitwy zakończone porażkami Austrii, po Solferino Dunant założył Czerwony Krzyż)
• Pokój w Villafranca 1859 (macie znać postanowienia)

5. Wyprawa tysiąca 1860, Garibaldi podbija Królestwo Obojga Sycylii i godzi się z Wiktorem Emanuelem, Sardyńczycy zajmują całe Włochy prócz Wenecji (w rękach Austriaków) i Państwa Kościelnego (chronionego przez Francuzów). 

6. Koronacja Wiktora Emanuela II na króla Włoch 1861. 

7. Sojusz z Prusami i nowa wojna z Austrią:

• Bitwa pod Custozzą 1866 (porażka Włochów, w wyniku jednak zwycięstw pruskich Austria i tak przegrała wojnę, dzięki czemu Włochy odzyskały Wenecję)

8. 1870: Włochy anektowały Państwo Kościelne, rok później Rzym stał się stolicą tego państwa co uznaje się za symboliczne zakończenie jednoczenia. 

9. Inne ważne postacie: Mazzini, Franciszek Józef I, Pius IX. 

Stany Zjednoczone w drugiej połowie XIX wieku

1. Pojęcia:

• secesja
• Unia
• Konfederacja
• wojna totalna
• izolacjonizm
• abolicjonizm
• plantacja
• jankesi
• Ku-Klux-Klan

2. Przyczyny wojny secesyjnej:

• kwestia niewolnictwa
• dualizm w rozwoju gospodarczym USA
• odmienne wizje państwa (luźna konfederacja według Południa czy ścisła unia według Północy)

3. Droga do wojny:

• kompromis Missouri 1820
• sprawa Dreda Scotta: niewolnika, który nieudanie walczył przed Sądem Najwyższym o uznanie go za wolnego obywatela USA, ostatecznie przegrał co wywołało gwałtowne protesty nowo powstałej Partii Republikańskiej
• antyniewolnicze powstanie abolicjonisty Johna Browna w 1859; zakończyło się klęską i egzekucją przywódcy
• zwycięstwo republikańskiego kandydata na prezydenta Abrahama Lincolna w 1860 którego posądzano o chęć zlikwidowania niewolnictwa wywołało secesję Karoliny Południowej, za którą poszło 10 następnych stanów południowych
• w 1861 secesyjne stany ogłosiły powstanie nowego państwa: Skonfederowanych Stanów Ameryki (CSA) z Richmond jako stolicą i Jeffersonem Davisem jako prezydentem
• ostrzał Fortu Sumter 12 IV 1861 ostatecznie już zapoczątkował wojnę

4. Wojna secesyjna 1861 - 1865

• I bitwa pod Bull Run 1861 (zwycięstwo Konfederacji)
• bitwa pod Fredericksburgiem 1862 (zwycięstwo Konfederatów dowodzonych przez Roberta Lee)
• bitwa pod Chancellorsville 1863 (zwycięstwo Konfederatów dowodzonych przez Roberta Lee)
• Ustawa o osadnictwie: ziemia za służbę w siłach Północy
• bitwa pod Antietam 1862 (zwycięstwo sił Unii, wykorzystując to zwycięstwo Lincoln ogłosił Ustawę Emancypacyjną która zniosła niewolnictwo na terenie zbuntowanych stanów)
• oblężenie Vicksburga 1863 (zwycięstwo sił Unii dowodzonych przez Ulissesa Granta)
• bitwa pod Gettysburgiem 1-3 VII 1863 (zwycięstwo sił Unii, decydująca bitwa wojny)
• zastosowanie taktyki wojny totalnej przez generałów północy: Philipa Sheridana i Williama Shermana
• kapitulacja generała Lee w Appomattox 9 IV 1865 faktycznie kończy wojnę, kilka dni później fanatyczny zwolennik Południa dokonuje udanego zamachu na prezydenta Lincolna; nie ratuje to resztek sił konfederackich które kapitulują kilka tygodni później

5. Skutki wojny:

• likwidacja niewolnictwa
• przyznanie praw wyborczych czarnoskórej ludności USA
• zniszczenie plantatorskiej struktury gospodarczej Południa
• wzmocnienie centralizmu USA
• wzrost antymurzyńskiego szowinizmu na Południu
• wzrost potęgi przemysłowej USA

6. Zniszczenie niezależności ostatnich plemion indiańskich:

• bitwa pod Little Big Horn (najsłynniejsze zwycięstwo Indian nad Amerykanami, dzieło wodzów Siedzącego Byka i Szalonego Konia)
• masakra w Wounded Knee, zmiażdżenie ostatniego ważnego punktu oporu Indian przez Amerykanów

Ślady po razach na plecach niewolnika z Południa USA

Niewolnicy podczas zbioru bawełny, czy też, jak woleli nazywać ją Południowcy, "Króla Bawełny"

Skonfederowane Stany Ameryki (na czerwono terytoria sporne)

Jefferson Davies, prezydent Konfederacji

Abraham Lincoln po zakończeniu przemowy gettysburskiej

Robert Lee, najsłynniejszy dowódca sił Południa

"Stonewall" Jackson i Lee, dwaj najwybitniejsi generałowie Konfederacji

I am tired and sick of war. Its glory is all moonshine. It is only those who have neither fired a shot nor heard the shrieks and groans of the wounded who cry aloud for blood, for vengeance, for desolation. War is hell.

Jeden z najsłynniejszych generałów Unii, William Tecumseh Sherman, twórca doktryny wojny totalnej, pogromca Atlanty

Żołnierze Południa pod wojennym sztandarem Konfederacji

Joshua Chamberlain i jego żołnierze na Little Round Top, ludzie którzy zmienili losy wojny powstrzymując siły konfederackie w krytycznym momencie bitwy pod Gettysburgiem

Martwi Konfederaci pod Chancellorsville, cena za zwycięstwo Roberta Lee

Ostatnia szansa Konfederacji, "szarża Picketta" pod Gettysburgiem, po której załamaniu Lee zadecydował o odwrocie

Ulisses Grant, człowiek który złamał Konfederację

Siedzący Byk, wódz Dakotów (Siuksów, Lakotów), twórca największego zwycięstwa indiańskiego nad amerykańską kawalerią

Zwłoki Dakotów Wielkiej Stopy nad Wounded Knee, mroczny koniec podboju Wielkiej Prerii