Barbarzyńska Europa

1. Pojęcia:

• Monastycyzm
• Arianizm
• Ting
• Monarchia patrymonialna
• Heptarchia

2. Najważniejsze monarchie germańskie na gruzach imperium rzymskiego:

• Królestwo Odoakra (Italia, istniało w V wieku, zniszczone przez najazd króla Ostrogotów Teodoryka Wielkiego)
• Królestwo Ostrogotów (Italia, istniało od V do VI wieku, najwybitniejszy władca to Teodoryk Wielki, zniszczone przez Cesarstwo Bizantyjskie)
• Królestwo Longobardów (Italia, istniało od 586 roku, w VIII wieku podbite przez Franków)
• Królestwo Wandalów (Afryka Północna, istniało od V do VI wieku, najwybitniejszym władcą był Genzeryk, zniszczone przez Cesarstwo Bizantyjskie)
• Królestwo Wizygotów (dzisiejsza Hiszpania, istniało od V do VIII wieku, zniszczone przez Arabów)
• Królestwo Swebów (dzisiejsza Portugalia i część Hiszpanii, istniało od V do VI wieku, anektowane przez Wizygotów)
• Królestwa Anglów, Sasów i Jutów (dzisiejsza Anglia, istniały od V wieku, w XI wieku po zjednoczeniu zostały podbite przez Normanów)
• Królestwo Franków (Galia, istniało od V wieku)
• Królestwo Burgundów (południowa Francja, Szwajcaria, istniało od V do VI wieku, podbite przez Franków)

3. Pozostałe ważne postacie: św. Patryk, św. Benedykt z Nursji, Winfryd-Bonifacy, św. Kolumban, Grzegorz Wielki, Kasjodor. 

4. Ważne: znaczenie ruchu zakonnego dla wczesnego średniowiecza. 

Państwo wczesnopiastowskie

1. Pojęcia:

• monarchia patrymonialna
• drużyna
• prawo rycerskie
• wojewoda
• kanclerz
• komes
• kasztelan
• osada służebna
• prawo książęce
• regalia
• prawo zwyczajowe
• cześnik
• stolnik
• koniuszy
• miecznik
• powołowe
• stróża
• narzaz
• stan
• przewód

2. Siły militarne:

• do Mieszka II podstawą siły wojskowej jest utrzymywana przez księcia drużyna, dzieląca się na tarczowników i pancernych (ciężkozbrojna kawaleria); rezydowała w grodach
• od Kazimierza Odnowiciela drużyna zaczęła zanikać, zastępowana przez zbrojnych służących na zasadach prawa rycerskiego

3. Struktura społeczna: schemat ze strony 344.

4. Obowiązki ludności:

• ludność służebna: produkowanie określonych dla osady służebnej produktów (biżuterii w Złotnikach, tarcz w Szczytnikach, chleba w Piekarach itp)
• ludność wiejska (chłopi/kmiecie): posługi prawa książęcego, czyli daniny: powołowe, stróża, podworowe, narzaz, stan, przewód, podwód (obowiązek dostarczania koni ludziom księcia), powóz (dostarczanie wozów i zaprzęgów), ślad (obowiązek ścigania przestępców na terenie swojego opola (czyli wspólnoty rodowo-terytorialnej) itp.

W państwie tym pieniądze nie były w powszechnym użytku, zamiast nich występowały tzw. płacidła. Tym niemniej, władcy bili swoje monety:

Denar Mieszka I

Denar Bolesława I Chrobrego

Kryzys monarchii piastowskiej

1. Pojęcia:

• prawo rycerskie
• bulla
• palatyn

2. Przyczyny kryzysu:

• spór wewnątrz dynastii (Mieszko II przeciw braciom, Bezprymowi i Ottonowi)
• wyczerpanie ludności długimi wojnami
• wrogość ludności wobec chrześcijaństwa (religii narzuconej siłą i nakładającej na ludność określone obciążenia typu dziesięciny)
• odziedziczona po Bolesławie Chrobrym wrogość sąsiadów, szczególnie Niemiec (Konrad II), Rusi (Jarosław Mądry) i Czech

3. Panowanie Mieszka II:

• koronacja królewska w 1025
• pomyślne początkowo walki z cesarzem Konradem II (spustoszenie Miśni)
• jednoczesny atak Rusi i Niemiec w 1031, upadek Mieszka II który ucieka do Czech, utrata Milska, Łużyc i Grodów Czerwieńskich
• krótkie panowanie Bezpryma, rezygnacja z korony królewskiej
• śmierć Bezpryma i powrót do Polski Mieszka II, który w Merseburgu ukorzył się przed cesarzem (1032) i podzielił się władzą z Ottonem i Dytrykiem
• śmierć w 1034

4. Epicentrum kryzysu:

• nieudana regencja wdowy po Mieszku II, Rychezy; możnowładcy przejmują kontrolę nad prowincjami (Miecław nad Mazowszem)
• antychrześcijański bunt ludowy i ucieczka Rychezy wraz z księciem Kazimierzem
• najazd księcia Czech Brzetysława, oderwanie Śląska i spustoszenie Wielkopolski (1039)

5. Panowanie Kazimierza I Odnowiciela:

• powrót Kazimierza do kraju w 1040 (przy pomocy Niemiec), przejęcie kontroli nad Małopolską i Wielkopolską (od tej pory stolicą będzie Kraków)
• zniszczenie księstwa Miecława na Mazowszu w 1047 (przy pomocy Jarosława Mądrego)
• odzyskanie Śląska w 1050, od 1054 decyzją cesarza Henryka III Polska płaciła Czechom trybut za przejęcie tej prowincji
• reforma armii (początek prawa rycerskiego)

6. Panowanie Bolesława II Śmiałego (Szczodrego):

• wojny z Czechami i Rusią: zaprzestanie płacenia trybutu ze Śląska i zdobycie Grodów Czerwieńskich
• odtworzenie metropolii gnieźnieńskiej
• koronacja królewska w 1076 (dzięki poparciu papieża Grzegorza VII w sporze z cesarzem)
• zabicie biskupa Stanisława i wygnanie króla w 1079 (macie kojarzyć spór na temat tego, dlaczego właściwie król zabił biskupa)

7. Panowanie Władysława I Hermana:

• silna pozycja palatyna Sieciecha
• bunt synów (Zbigniewa i Bolesława Krzywoustego), podział kraju na trzy części w 1097, w następnych latach doszło też do wygnania Sieciecha

8. Panowanie Bolesława III Krzywoustego:

• pokonanie i wygnanie Zbigniewa w 1106
• nieudany niemiecki najazd na Polskę w 1109 (cesarz Henryk V chciał przywrócić na tron Zbigniewa)
• podbój Pomorza Gdańskiego w 1116
• zhołdowanie Pomorza Zachodniego w 1122 (następnie biskup Otton z Bambergu ponownie schrystianizował te ziemie)
• zjazd w Merseburgu w 1135 roku, uznanie zwierzchności niemieckiej
• bulla gnieźnieńska 1136

Początki państwa polskiego

1. Pojęcia:

• zjazd gnieźnieński
• Dagome iudex
• palatium

2. Osiągnięcia Mieszka I

• zjednoczenie plemion polskich (do 990 roku, kiedy przyłączył Śląsk)
• rywalizacja z Wieletami i wspieranym przez nich Wichmanem
• uznanie zwierzchności cesarzy niemieckich (płacenie trybutu, oddanie syna Bolesława jako zakładnika)
• dwa małżeństwa: z Dobrawą i z Odą
• zwycięska bitwa z margrabią łużyckim Hodonem pod Cedynią (972), ważna rola książęcego brata Czcibora
• oddanie Polski pod opiekę papiestwa (Dagome iudex)

3. Chrzest Polski

• przyczyny: dążenie do sojuszu z Czechami, wzmocnienia ponadplemiennej władzy księcia, włączenie Polski do kręgu kultury łacińskiej
• "przebieg":

        - ślub z Dobrawą w 965, przybycie czeskich misjonarzy

        - chrzest Mieszka w 966, prawdopodobnie w Wielkanoc

        - utworzenie biskupstwa misyjnego w Poznaniu w 968, pierwszym biskupem Jordan

4. Polityka wewnętrzna Bolesława Chrobrego (992-1025)

• wygnanie przyrodnich braci oraz Ody
• śmierć św. Wojciecha i odzyskanie jego relikwii (997)
• zjazd gnieźnieński w roku 1000 (przyjazd Ottona III, utworzenie biskupstw w Kołobrzegu, Wrocławiu i Krakowie oraz arcybiskupstwa w Gnieźnie, pierwszym arcybiskupem został Radzim Gaudenty)
• koronacja królewska w 1025

5. Polityka zagraniczna Bolesława Chrobrego

• przejściowe opanowanie Czech w 1003
• wojna z Niemcami cesarza Henryka II (1002-1018) zakończona zwycięskim dla Polski pokojem w Budziszynie, Niemcy tracą Milsko i Łużyce
• w 1005 roku Henryk II w niszczącym najeździe dotarł aż pod wały Poznania, był to najgorszy dla Bolesława moment wojny, przejściowo stracił wtedy Milsko i Łużyce
• trwałe zajęcie Moraw i Słowacji
• utrata Pomorza Zachodniego (bunt pogański)
• interwencja na Rusi Kijowskiej, gdzie trwała wojna domowa między Świętopełkiem a Jarosławem Mądrym, w 1018 Bolesław Chrobry zdobywa Kijów, osadza w nim na tronie Świętopełka i w drodze powrotnej przyłącza do Polski Grody Czerwieńskie

(prócz tego macie jeszcze kojarzyć postać Ibrahima ibn Jakuba, ważna jest mapa, szczególnie z czasów Chrobrego; kojarzcie też jak wyglądali wojownicy drużyny pierwszych Piastów oraz płaskorzeźby "drzwi gnieźnieńskich")

Ziemie polskie do X wieku

1. Pojęcia:

• gród
• drużyna
• kultura archeologiczna
• opole
• gospodarka przemienno-odłogowa
• kultura łużycka
• kultura lateńska
• ceramika sznurowa
• szlak bursztynowy

2. Najstarsi mieszkańcy ziem polskich:

• przyczyna późnego zasiedlenia: epoka lodowcowa
• pierwsi mieszkańcy pojawili się ok. 500 000 lat temu
• początek I tysiąclecia pne: pojawienie się na terenach polskich potężnej kultury łużyckiej (dzisiejsza Polska i wschodnie Niemcy), pojawienie się osady w Biskupinie (macie znać jej strukturę)
• kultura lateńska (Celtowie) na południowych ziemiach ziem polskich od połowy I tysiąclecia pne
• na przełomie er pojawiają się Germanie (np Goci na północy, Wandalowie na południu)

3. Pojawienie się Słowian (V/VI wiek).

4. Podział plemion polskich (macie znać umiejscowienie tych plemion zgodnie z mapą ze strony 317).

5. Religia Słowian:

• politeizm
• najważniejsi bogowie: Swaróg, Swarożyc, Weles, Perun/Światowid
• kult sił natury, prawie zupełny brak świątyń (znamy tylko kilka, pochodzących z późnego okresu)

6. Państwo Wiślan: umiejscowienie na mapie i okoliczności upadku (podbój przez Wielkie Morawy).

7. Początki państwa Polan:

• najważniejsze grody: Gniezno, Giecz, Poznań, Ostrów Lednicki
• rządy dynastii Piastów: Siemowita, Lestka, Siemomysła

Przykłady zabytków kultury łużyckiej:

Fibule (zapinki do płaszczy)

Popielnice (urny, w których składano spopielone szczątki zmarłych)

Zawieszki

Słowianie i Węgrzy

1. Pojęcia:

• wiec
• osada służebna
• Prasłowianie
• żupan
• głagolica
• cyrylica

2. Pochodzenie Słowian: macie wiedzieć, że przodkowie Słowian zamieszkiwali ziemie na wschodzie (prawdopodobnie Ukraina) i na przełomie V i VI wieku rozpoczęli ekspansję na zachód.

3. Podział Słowian:

• Słowianie wschodni (Antowie)
• Słowianie zachodni
• Słowianie południowi

(umiejscowienie ich na mapie)

4. Państwo Samona:

• powstało w VII wieku, stworzone przez frankijskiego kupca Samo
• zadało śmiertelne ciosy kaganatowi Awarów (macie znać ich wpływ na powstanie tego państwa)
• rozpadło się po śmierci Samona

(umiejscowienie na mapie)

5. Państwo Wielkich Moraw:

• twórca państwa: Mojmir I
• 831, Mojmir przeprowadził chrzest
• jego następca, książę Rościsław w 863 roku sprowadził misjonarzy z Bizancjum Cyryla i Metodego, stworzenie słowiańskiej liturgii i pierwszego alfabetu słowiańskiego: głagolicy
• następny książę Świętopełk: szczyt potęgi państwa, likwidacja liturgii słowiańskiej i powrót do łacińskiej
• początek X wieku: Wielkie Morawy zostały zniszczone przez najazdy Węgrów

Wielkie Morawy za Świętopełka na tle dzisiejszych granic europejskich

6. Państwa bałkańskie:

• Bułgaria: założona przez tureckich koczowników (zwanych Protobułgarami) którzy "rozpłynęli się" (zasymilowali) wśród podbitych Słowian, założyciel państwa: Asparuch; w XI wieku podbici przez Bizancjum cesarza Bazylego Bułgarobójcy; przyjęła chrześcijaństwo w obrządku greckim (bizantyjskim)
• Serbia: przyjęła chrześcijaństwo w obrządku greckim
• Chorwacja: przyjęła chrześcijaństwo w obrządku łacińskim, w XI wieku podbita przez Węgrów

7. Ruś Kijowska:

• ziemie Słowian wschodnich podbite w IX wieku przez wikingów ze Szwecji (Waregowie lub Rusowie, stąd późniejsza nazwa państwa); Ruryk opanował Nowogród a Askold i Dir Kijów (tych dwóch nie będę wymagał); 
• następca Ruryka Oleg zjednoczył Kijów z Nowogrodem
• Włodzimierz Wielki w 988 roku ochrzcił swoje państwo w obrządku greckim

8. Węgry:

• początki: lud ugrofiński, koczowniczy, na przełomie IX i X wieku opanował Nizinę Panońską (pod wodzą Arpada)
• przez pół wieku Węgrzy najeżdżają Europę Zachodnią, kończy to klęska z 955 roku (Lechowe Pole, pokonał ich Otton I Wielki)
• w 974 roku książę Gejza przyjął chrzest
• w 1000 roku Stefan I Wielki koronował się na króla

Europa Zachodnia w IX-X wieku

1. Pojęcia:

• wikingowie
• uniwersalizm cesarski
• runy
• konung
• jarl
• drakkary

2. Wymarcie Karolingów i początki Francji:

• 987 - śmierć ostatniego Karolinga w państwie zachodniofrankijskim (Francji)
• zanik tytułu cesarskiego na początku X wieku
• wejście na tron dynastii Kapetyngów, pierwszym jej przedstawicielem był Hugo Kapet (Francja stała się formalnie monarchią elekcyjną, w praktyce dziedziczną)

3. Początki Niemiec:

• Karol Gruby, syn Ludwika Niemieckiego, ostatni władca Franków (wschodnich), któremu udało się na krótko (2 lata) zjednoczyć całe państwo Karola Wielkiego
• wymarcie Karolingów wschodniofrankijskich (niemieckich) w 911 roku
• przekształcenie się Niemiec w dosyć luźną federację różnych księstw (np. Frankonii, Bawarii, Saksonii) których władcy po wymarciu Karolingów zaczęli wybierać kolejnych królów Niemiec (lub Rzeszy, bo tak zaczęto też nazywać to państwo)
• wybór na tron Niemiec Henryka I Ptasznika z dynastii Ludolfingów, pierwszego władcy tego państwa który nie był Frankiem (Ludolfingowie byli Sasami) - 919 rok

4. Panowanie dynastii Ludolfingów (czasem zwanej dynastią Ottonów):

  a) Otton I Wielki

• wzmocnienie granic niemieckich przez tworzenie marchii granicznych
• pobicie Węgrów w bitwie na Lechowym Polu (955), koniec najazdów węgierskich w Europie
• podbój północnych Włoch, koronacja na króla Włoch i (ważne) w 962 roku koronacja na cesarza rzymskiego (powstanie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, państwa z ośrodkiem w Niemczech które podporządkowało sobie też północne Włochy, Burgundię i Czechy, istniało aż do czasów napoleońskich)

  b) Otton II: wzmacnianie pozycji cesarza w Europie Zachodniej przez małżeństwo z księżniczką bizantyjską Teofano

  c) Otton III: nieudana próba tworzenia uniwersalnego chrześcijańskiego cesarstwa na Zachodzie

5. Najazdy normańskie:

• macie znać podział Normanów na Danów, Szwedów, Gotów i Normanów północnych (z Norwegii)
• 793 rok, najazd wikingów na klasztor Lindisfarne, początek ery najazdów
• przyczyny sukcesów normańskich: jakość ich długich łodzi, słabość napadanych państw, wojowniczy charakter normańskiej kultury, szybkość ataków
• koniec IX wieku: wikingowie przestają jedynie plądrować, zaczynają też podbijać: Normandię w północnej Francji (Rollon), Nowogród i Kijów na Rusi (Ruryk), Anglię (Wilhelm Zdobywca, książę Normandii który pokonał wcześniejszego króla Anglii Harolda w bitwie pod Hastings w 1066 roku), południowe Włochy (Robert Guiscard)
• część bezludnych ziem została przez nich zasiedlona bez walki: Islandia, Grenlandia (Eryk Rudy), jarl Leif Eriksson dotarł nawet jako pierwszy Europejczyk do Ameryki nazwanej przez niego Winlandią

(macie umieć rozpoznawać fragmenty tkaniny z Bayeux, która w graficzny sposób opisywała historię podboju Anglii przez Wilhelma Zdobywcę, oto jej przykładowe fragmenty, jeden jest też w podręczniku na stronie 302)

Kształtowanie się ustroju feudalnego

1. Pojęcia:

• senior
• wasal
• renta feudalna (macie też znać jej trzy rodzaje: naturalną, odrobkową i czynszową)
• pańszczyzna
• hołd lenny
• lenno (feudum)
• feudalizm
• gospodarka naturalna
• włość senioralna (domena senioralna)
• immunitet
• beneficjum
• szlachta
• kasztelan
• trybut
• suzeren (suweren)
• szeryf
• alodium
• felonia

2. Gospodarka wczesnego średniowiecza - przyczyny kryzysu:

• wyludnienie (wojny, dżuma)
• upadek gospodarki pieniężnej (psucie pieniądza, upadek cesarstwa rzymskiego)
• powrót do gospodarki naturalnej, czyli opartej wyłącznie na rolnictwie

(warto pamiętać, że dotyczy to Europy Zachodniej, dawny rzymski wschód miał się nieco lepiej)

3. Przyczyny powstania feudalizmu:

• czas niemal permanentnej wojny wymuszał na monarchach stworzenie nowej, nie opartej już na armii zawodowej organizacji wojskowej
• rozwój latyfundiów i beneficjów obdarzanych immunitetami przez ostatnich cesarzy rzymskich to tworzenie prototypów przyszłych włości senioralnych, a obowiązki kolonów to zapowiedź przyszłej renty feudalnej i pańszczyzny
• chaos polityczny towarzyszący rozpadowi imperium Karolingów sprzyjał uniezależnianiu się książąt, hrabiów i kasztelanów, co stało się genezą charakterystycznego dla wczesnego średniowiecza rozdrobienia feudalnego

4. Zasady systemu lennego:

• związek między seniorem a wasalem to jądro systemu lennego: związek ten był osobisty, dożywotni, oparty na wierności i służbie wojskowej wasala w zamian za lenno otrzymywane od seniora
• związek był dożywotni, ale można go było zerwać w przypadku, gdy wasal dopuścił się felonii (zdrady feudalnej)
• w okresie rozdrobnienia feudalnego lenna stały się dziedziczne, by jednak je odziedziczyć wasal musiał złożyć hołd lenny
• wszędzie poza Anglią obowiązywała zasada "wasal mojego wasala nie jest moim wasalem"
• seniorami i wasalami byli arystokraci i rycerstwo, im wszystkim podlegali chłopi (którzy nie byli wasalami, ich podporządkowanie miało inny charakter)

Imperium Karolingów

1. Pojęcia:

• renesans karoliński
• marchia
• kapitularz
• skryba
• trivium
• quadrivium
• minuskuła karolińska

2. Polityka zagraniczna Karola Wielkiego (768 - 814):

• zniszczenie królestwa Longobardów w Italii (774 r.)
• podbój Sasów i Bawarów w dzisiejszych zachodnich Niemczech
• zniszczenie państwa Awarów (796 r.)
• wyparcie Arabów z północnej Hiszpanii (do linii rzeki Ebro), macie znać epizod dotyczący hrabiego Rolanda
• doprowadzenie do uznania przez Bizancjum tytułu cesarskiego Karola

3. Polityka wewnętrzna Karola Wielkiego:

• koronacja cesarska (na nowego cesarza rzymskiego) dokonana przez papieża Leona III 25 grudnia 800 r.
• reforma administracji: prócz hrabstw, na granicach powstały też duże, zmilitaryzowane marchie zarządzane przez margrabiów
• reforma monetarna
• ściąganie na swój dwór z różnych stron Europy intelektualistów (np. Paweł Diakon, Einhard, Alkuin, Hraban Maur) by wspierali odrodzenie kulturalne
• tworzenie szkół przyklasztornych
• stworzenie minuskuły karolińskiej
• działalność budownicza (katedra w Akwizgranie, ulubionym mieście Karola)
• reforma wojskowa, wzrost znaczenia kawalerii

4. Rozpad państwa Franków po śmierci Karola Wielkiego:

• osłabienie władzy monarszej za panowania Ludwika Pobożnego (syna Karola Wielkiego)
• wojna domowa między synami Ludwika Pobożnego: Lotarem I (w niektórych źródłach nazywany Lotariuszem), Ludwikiem II Niemieckim i Karolem II Łysym
• traktat w Verdun (843), podział państwa Franków (bardzo ważna mapa!)
• traktat z Mersen (870), Karol Łysy i Ludwik Niemiecki dzielą między siebie północną część państwa Lotara (tego akurat w podręczniku nie ma, poniżej znajduje się mapa, zieleń to państwo Karola Łysego, brąz Ludwika Niemieckiego, żółć to państwo nieżyjącego już wtedy Lotara I którego włoską część odziedziczył jego syn Ludwik II)

Monarchia Franków

1. Pojęcia:

• monarchia patrymonialna
• majordom
• hrabstwo
• beneficjum
• senior
• wasal
• prawo salickie

2. Osiągnięcia Chlodwiga I (dynastia Merowingów):

• chrzest kraju (katolicki) w 496 r.
• podbój Galii poprzez wyparcie z niej Wizygotów i resztek Rzymian

3. Podział państwa Franków między potomków Chlodwiga (VI - VIII wiek):

• Austrazja
• Neustria
• Akwitania
• Burgundia

(musicie umieć wskazać je na mapie)

4. Organizacja państwa Franków:

• objęcie Germanów i Rzymian spisanym prawem zwyczajowym (prawem salickim)
• uznawanie przez władcę państwa swym prywatnym majątkiem (monarchia patrymonialna) który można dzielić między synów
• brak jednolitej stolicy: duży dwór wędrował po królestwie
• podział kraju na hrabstwa

5. Przejęcie władzy przez majordomów z rodu Karolingów:

• osłabienie władzy królów z dynastii Merowingów wywołane krwawymi wojnami domowymi
• wzrost znaczenia majordomów (zarządców dworu) dzięki rozdawaniu beneficjów i sojuszom z rodami możnych
• wzrost autorytetu rodu Karolingów dzięki biskupowi Metzu Arnulfowi (świętemu), jego protoplaście
• Pepin z Heristalu (Karoling) czyni urząd majordoma urzędem dziedzicznym, jednoczy też kraj
• Karol Młot (syn Pepina z Heristalu) jest już faktycznym władcą Franków, ciągle jeszcze panujący królowie z rodu Merowingów są jego figurantami
• autorytet majordoma Karola Młota rośnie jeszcze po jego zwycięstwie nad Arabami pod Poitiers (732 r.)

6. Panowanie Pepina Krótkiego (Małego), syna Karola Młota

• Pepin obejmuje władzę jako majordom
• w 751 roku za papieską zgodą pozbawia on korony królewskiej ostatniego władcę z dynastii Merowingów, Childeryka III i sam koronuje się na króla w Reims (przy okazji sakralizuje ten akt, gdyż od tej pory koronować królów będą biskupi namaszczając ich przy okazji świętymi olejami)
• w ramach rekompensaty za papieskie wsparcie, w 756 roku Pepin wyparł spod Rzymu Longobardów i podarował papieżowi Stefanowi II ten region jako samodzielne państwo (pod nazwą Patrymonium Świętego Piotra).

7. Macie znać również postać Grzegorza z Tours.

Świat islamu

1. Pojęcia

• islam
• Prorok
• Koran
• hidżra
• meczet
• szariat
• kalif
• sułtan
• dżihad
• minaret
• szyici
• sunnici
• dżizja
• mihrab
• pięć filarów islamu
• al-Kaaba
• szahada
• arabeska

2. Arabia przed Mahometem: różnice między Al-Hidżazem a terenami pustynnymi.

3. Życie Mahometa:

• pierwsze objawienia (610 r.)
• ucieczka z Mekki do Medyny (wtedy Jasrib (lub Jatrib)), 622 r.
• zwycięska wojna z Mekką, zjednoczenie Arabów, początek dżihadu
• śmierć w 632 r.

4. Zasady islamu:

• Koran świętą księgą (dla sunnitów również Sunna)
• monoteizm (Allah jedynym bogiem)
• przestrzeganie pięciu filarów islamu
• szariat regulujący życie społeczne i religijne
• dżihad, czyli walka z własnym grzechem oraz wojna w obronie islamu

5. Postanie kalifatu:

• podbój Persji
• podbój bliskowschodnich i afrykańskich prowincji Bizancjum
• podbój hiszpańskiego państwa Wizygotów (początek w 711 r.)
• kres podbojów: nieudane oblężenie Konstantynopola (717 r.), klęska w bitwie pod Poitiers (732 r.), rezygnacja z podboju Chin pomimo zwycięstwa nad rzeką Tałas (751 r.)
• władza po śmierci Mahometa należy do kalifów, czwarty z nich, Ali zginął w wojnie domowej i władzę przejęli kalifowie z dynastii Umajjadów (Omajjadów), pierwszym z nich był Mu`awija

6. Rozkwit cywilizacji islamskiej:

• przyswojenie sobie wielu osiągnięć kultury helleńskiej
• rozkwit medycyny (Awicenna)
• osiągnięcia w matematyce
• osiągnięcia rzemiosła: scal damasceńska
• literatura: Księga tysiąca i jednej nocy
• architektura arabska

7. Podziały w świecie islamu:

• podział religii na wyznanie sunnickie i szyickie po śmierci kalifa Alego
• podział kalifatu po przejęciu władzy przez dynastię Abbasydów (747 r.), Abbasydzi przenoszą stolicę do Bagdadu (kalifat bagdadzki), obaleni Umajjadzi uciekli do Hiszpanii (kalifat kordobański)
• podporządkowanie kalifatu bagdadzkiego sułtanom seldżuckim

Cesarstwo bizantyjskie

1. Pojęcia:

• Kodeks Justyniana (kodyfikacja justyniańska)
• renesans macedoński
• ikonoklazm
• ogień grecki
• tem
• Hagia Sophia
• powstanie Nika

2. Panowanie Justyniana Wielkiego:

a) polityka wewnętrzna

• stłumienie powstania Nika na początku panowania (w Konstantynopolu), 532 r.
• kodyfikacja prawa rzymskiego przez Tryboniana, 534 r.
• działalność budowlana (Hagia Sophia)
• likwidacja resztek pogaństwa (akademii platońskiej)
• rozwój kultury, szczególnie w języku greckim (łacina w odwrocie), rozkwit historiografii (Prokopiusz)

b) polityka zewnętrzna

• podbój państwa Wandalów w Afryce północnej przez Belizariusza (533 r.)
• podbój państwa Ostrogotów w Italii (rozpoczął go Belizariusz w 536 r.)
• przyłączenie do Bizancjum południowej części państwa Wizygotów w Hiszpanii.

3. Kryzys państwa bizantyjskiego (VI - IX wiek).

• ciężkie walki z Persją zakończone zwycięstwem za cesarza Herakliusza (627 r.)
• walki wewnętrzne wynikłe z ikonoklazmu
• najazd Longobardów - utrata północnej Italii (568 r.)
• najazd Arabów, utrata Palestyny, Syrii i Afryki północnej
• najazdy Słowian, utrata północnych Bałkanów
• powstanie potężnego państwa Bułgarów

4. Reorganizacja armii bizantyjskiej, utworzenie temów.

5. Panowanie Bazylego II Bułgarobójcy: 

• zniszczenie państwa bułgarskiego (1018 r.)
• inspirowany przez Bizancjum chrzest Rusi Kijowskiej, od tej pory sojuszniczki Bazylego (988 r.)