Testament Bolesława Krzywoustego

 1. Pojęcia:

• seniorat
• dzielnica senioralna
• pryncypat

2. Postanowienia statutu Bolesława Krzywoustego:

• przyczyny: chęć uniknięcia wojny domowej między synami
• podział kraju na trzy rodzaje dzielnic: dziedziczne, senioralną i wdowią
• dzielnicę wdowią (oprawę wdowią) otrzymała Salomea, dzielnica miała być zlikwidowana po jej śmierci i włączona do senioralnej
• dzielnice dziedziczne dostali czterej synowie (najmłodszy, Kazimierz Sprawiedliwy nie dostał nic): Bolesław IV Kędzierzawy dostał Mazowsze, Mieszko III Stary Wielkopolskę, Henryk Sandomierski ziemię sandomierską a najstarszy Władysław II Wygnaniec Śląsk
• dzielnica senioralna miała być przydzielana najstarszemu Piastowi, miał on być też princepsem (jako pierwszy miał nim być Władysław Wygnaniec)

3. Początki okresu rozbicia dzielnicowego:

• śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138
• spór między seniorem a jego młodszymi braćmi, rozogniony jeszcze przez aferę Piotra Włostowica doprowadził do wojny i ucieczki Władysława Wygnańca z kraju
• interwencja niemiecka cesarza Fryderyka Barbarossy doprowadziła do ukorzenia się Bolesława Kędzierzawego i Mieszka Starego w Krzyszkowie (1157), Bolesław Kędzierzawy złożył cesarzowi hołd i pozwolił na powrót synów Wygnańca do Polski

4. Upadek senioratu:

• wobec twardych rządów księcia senioralnego Mieszka Starego (został nim po śmierci Kędzierzawego) panowie krakowscy wzniecili udany bunt w 1177, nowym księciem Krakowa został dużo młodszy Kazimierz Sprawiedliwy, co było złamaniem zasady senioratu
• wydarzenia te zalegalizował Kościół po przyznaniu mu przywileju w Łęczycy w 1180 (macie znać postanowienia)
• po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego księciem Krakowa został jego syn Leszek Biały, co było kolejnym, ostatecznym zaprzeczeniem zasady senioratu
• Mieszko Stary próbował wrócić na krakowski tron, został jednak rozbity w krwawej bitwie pod Mozgawą w 1195

Od Bolesława Śmiałego do Bolesława Krzywoustego

 1. Daty:

• 1076 - koronacja Bolesława Śmiałego
• 1079 - śmierć św. Stanisława
• 1109 - najazd Henryka V na Polskę

2. Panowanie Bolesława Śmiałego:

• zakończył płacenie trybutu Czechom ze Śląska
• dzięki wsparciu papieża Grzegorza VII w jego sporze z cesarzem, otrzymał zgodę na koronację królewską
• z niejasnych przyczyn wdał się w spór z biskupem krakowskim Stanisławem i kazał go zabić, co wywołało bunt i wygnanie króla

3. Panowanie Władysława Hermana:

• Nieudane próby odzyskania Pomorza
• oparcie władzy na palatynie Sieciechu
• bunt synów (Zbigniewa i Bolesława Krzywoustego) i podział Polski na trzy części

4. Panowanie Bolesława Krzywoustego:

• konflikt z bratem Zbigniewem i jego ucieczka do Niemiec
• powstrzymanie inwazji niemieckiej w 1109 (nieudane oblężenia Głogowa i Wrocławia)
• oślepienie Zbigniewa, co wywołało jego śmierć (Krzywousty pielgrzymował pokutnie za tę zbrodnię)
• Podbój i chrystianizacja Pomorza (Gdańskie zostało włączone do Polski, Zachodnie stało się polskim lennem)

Republika francuska

 1. Pojęcia:

• Wielki terror
• Konwent narodowy
• Marsylianka
• rojaliści
• żyrondyści
• jakobini
• przewrót termidoriański
• gilotyna
• Komitet Ocalenia Publicznego
• Trybunały Rewolucyjne

2. Rządy żyrondystów:

• wywołanie wojny z Prusami i Austrią (by rozprzestrzeniać rewolucję)
• porażki na froncie wywołują zamieszki w Paryżu inspirowane przez jakobinów i kordelierów (sierpień 1792) i przejęcie przez nich władzy, aresztowanie króla z rodziną

3. Wielki terror (rządy jakobinów):

• detronizacja króla i ogłoszenie Francji republiką 22 IX 1792
• pokonanie sił pruskich w bitwie pod Valmy 1792, wypchnięcie koalicji poza granice Francji (walki przeniosły się do Niderlandów, Niemiec i Włoch)
• egzekucja Ludwika XVI w 1793 wywołała oburzenie w Europie (wiele nowych państw wypowiada wojnę Francji) i w kraju, wybuch wielu buntów rojalistów i żyrondystów, największe z nich to powstanie chłopskie w Wandei stłumione w niebywale krwawej pacyfikacji (być może ponad 100000 zabitych)
• by utrzymać władzę, sprzymierzeni kordelierzy i jakobini zaczynają wielki terror, trybunały rewolucyjne wysyłają na gilotynę tysiące ludzi, ginie między innymi przywódca Żyrondy Jacques Brissot, po śmierci Marata represje jeszcze się wzmagają
• jakobini Robespierra starają się całkowicie zmienić Francję: wprowadzają ceny maksymalne na żywność, walczą z Kościołem, zmieniają kalendarz, podział administracyjny (pojawiają się departamenty) i w końcu konstytucję (w 1793, wprowadzała ona ordynację wyborczą bez cenzusu wyborczego dla wszystkich mężczyzn powyżej 21 roku życia)
• ofiarą jakobinów padają w końcu nawet kordelierzy, ich przywódca Danton ginie na gilotynie
• jakobini zostali ostatecznie obaleni przez zdesperowane resztki żyrondystów, kordelierów i niepokornych jakobinów w przewrocie termidoriańskim 27 lipca 1794, dzień później Robespierre i jego ludzie zostali zgilotynowani
• władzę we Francji ponownie przejmuje burżuazja, która przywraca w wyborach cenzus majątkowy

Robespierre gilotynuje Francję

Egzekucja Robespierra i innych przywódców Komitetu Ocalenia Publicznego

"Brzytwa rewolucji" przy pracy

Angielska karykatura "Zenit francuskiej chwały - szczyt wolności"

Danton

Śmierć Marata

Rewolucja francuska

 1. Pojęcia

• Deklaracja praw człowieka i obywatela
• monarchia konstytucyjna
• stan trzeci
• Stany Generalne
• Zgromadzenie Narodowe
• Zgromadzenie Konstytucyjne (Konstytuanta)
• Bastylia
• Gwardia Narodowa
• burżuazja
• Wielka trwoga
• cenzus majątkowy
• sankiuloci - radykalni rewolucjoniści wywodzący się z ubogich warstw Paryża

2. Przyczyny rewolucji:

• wzrastający sprzeciw stanu trzeciego wobec przywilejów szlachty i duchowieństwa
• wrogość burżuazji wobec monarchii absolutnej
• wrogość chłopów wobec obciążeń feudalnych
• nieurodzaj i klęska głodu w 1788
• ogromne zadłużenie skarbu królewskiego
• oburzenie wywoływane wydatkami królewskiego dworu (szczególnie małżonki króla Ludwika XVI, Marii Antoniny)

3. Początek rewolucji:

• zwołanie przez króla Stanów Generalnych (w celach podatkowych)
• bunt posłów stanu trzeciego (takich jak Emmanuela Sieyesa), którzy wyłamali się ze Stanów Generalnych i utworzyli Zgromadzenie Narodowe
• zagrożenie ze strony wojsk królewskich wywołało bunt paryżan i szturm na Bastylię 14 VII 1789, był to początek rewolucji, utworzona została Gwardia Narodowa dowodzona przez markiza La Fayette`a
• Ludwik XVI ustępuje i pozwala działać Zgromadzeniu, które w sierpniu 1789 roku uchwala Deklarację Praw Człowieka i Obywatela (macie znać jej podstawowe postanowienia) i likwiduje przywileje stanowe
• w międzyczasie Wielka Trwoga na francuskiej wsi niszczy chłopskie zobowiązania feudalne

4. Francja monarchią konstytucyjną:

• we Francji tworzą się stronnictwa polityczne (rojaliści, żyrondyści, jakobini, kordelierzy), początkowo władzę przejmują burżuazyjni żyrondyści, w opozycji do nich pozostają szczególnie jakobini (Maksymilian Robespierre) i kordelierzy (Jean Paul Marat, Georges Danton)
• nowe władze wykonują działania antykościelne (zmuszając księży do uznania nowej konstytucji kleru i więżąc nieposłusznych)
• upowszechniają się nowe symbole rewolucji: czapka frygijska i trójkolorowa kokarda
• Ludwik XVI próbuje uciec z Francji, zostaje jednak rozpoznany i pod strażą odstawiony do Paryża
• 3 IX 1791 roku uchwalono pierwszą konstytucję Francji (macie znać jej główne założenia)

Ludwik XVI 

Marsz kobiet na Wersal, X 1789

Maria Antonina, małżonka Ludwika XVI (niebieską szarfę nosi jedyny syn, Ludwik)

Emmanuel Sieyes

Szturm Bastylii, początek rewolucji

Czapka frygijska i kokarda w komplecie

Sankiuloci

Kryzys monarchii Piastów

 1. Daty:

• 1031 - najazd Niemiec i Rusi; obalenie Mieszka II, panowanie Bezpryma
• 1034 - śmierć Mieszka II
• 1038 - najazd Brzetysława
• 1040 - początek panowania Kazimierza Odnowiciela

2. Przyczyny kryzysu:

• spór wewnątrz dynastii (Mieszko II przeciw braciom, Bezprymowi i Ottonowi)
• wyczerpanie ludności długimi wojnami
• wrogość ludności wobec chrześcijaństwa (religii narzuconej siłą i nakładającej na ludność określone obciążenia typu dziesięciny)
• odziedziczona po Bolesławie Chrobrym wrogość sąsiadów, szczególnie Niemiec (Konrad II), Rusi (Jarosław Mądry) i Czech

3. Panowanie Mieszka II:

• koronacja królewska w 1025
• pomyślne początkowo walki z cesarzem Konradem II (spustoszenie Miśni)
• jednoczesny atak Rusi i Niemiec w 1031, upadek Mieszka II który ucieka do Czech, utrata Milska, Łużyc i Grodów Czerwieńskich
• krótkie panowanie Bezpryma, rezygnacja z korony królewskiej
• śmierć Bezpryma i powrót do Polski Mieszka II, który w Merseburgu ukorzył się przed cesarzem (1032) i podzielił się władzą z Ottonem i Dytrykiem
• śmierć w 1034

4. Epicentrum kryzysu:

• nieudana regencja wdowy po Mieszku II, Rychezy; możnowładcy przejmują kontrolę nad prowincjami (Miecław nad Mazowszem)
• antychrześcijański bunt ludowy i ucieczka Rychezy wraz z księciem Kazimierzem
• najazd księcia Czech Brzetysława, oderwanie Śląska i spustoszenie Wielkopolski (1039)

5. Panowanie Kazimierza I Odnowiciela:

• powrót Kazimierza do kraju w 1040 (przy pomocy Niemiec), przejęcie kontroli nad Małopolską i Wielkopolską (od tej pory stolicą będzie Kraków)
• zniszczenie księstwa Miecława na Mazowszu w 1047 (przy pomocy Jarosława Mądrego)
• odzyskanie Śląska w 1050, od 1054 decyzją cesarza Henryka III Polska płaciła Czechom trybut za przejęcie tej prowincji
• reforma armii (początek prawa rycerskiego)

Panowanie Bolesława Chrobrego

 1. Pojęcia:

• relikwia
• trybut
• zjazd gnieźnieński
• drużyna
• monarchia patrymonialna

2. Daty:

• 1000 - zjazd gnieźnieński
• 997 - męczeństwo św. Wojciecha
• 1004 - początek wojen Polski z Niemcami
• 1018 - pokój w Budziszynie, koniec wojen z Niemcami, przyłączenie do Polski Milska i Łużyc
• 1018 - wyprawa kijowska, przyłączenie do Polski Grodów Czerwieńskich
• 1025 - koronacja królewska Bolesława Chrobrego
• 1025 - śmierć Bolesława Chrobrego

3. Polityka wewnętrzna Bolesława Chrobrego (992-1025)

• wygnanie przyrodnich braci oraz Ody
• śmierć św. Wojciecha i odzyskanie jego relikwii (997)
• zjazd gnieźnieński w roku 1000 (przyjazd Ottona III, utworzenie biskupstw w Kołobrzegu, Wrocławiu i Krakowie oraz arcybiskupstwa w Gnieźnie, pierwszym arcybiskupem został Radzim Gaudenty)
• koronacja królewska w 1025

4. Polityka zagraniczna Bolesława Chrobrego

• przejściowe opanowanie Czech w 1003
• wojna z Niemcami cesarza Henryka II (1002-1018) zakończona zwycięskim dla Polski pokojem w Budziszynie, Niemcy tracą Milsko i Łużyce
• w 1005 roku Henryk II w niszczącym najeździe dotarł aż pod wały Poznania, był to najgorszy dla Bolesława moment wojny, przejściowo stracił wtedy Milsko i Łużyce
• trwałe zajęcie Moraw i Słowacji
• utrata Pomorza Zachodniego (bunt pogański)
• interwencja na Rusi Kijowskiej, gdzie trwała wojna domowa między Świętopełkiem a Jarosławem Mądrym, w 1018 Bolesław Chrobry zdobywa Kijów, osadza w nim na tronie Świętopełka i w drodze powrotnej przyłącza do Polski Grody Czerwieńskie

5. Ważna jest mapa: macie umieć zlokalizować na niej tereny, które Chrobry zdobywał i tracił.

Powstanie Stanów Zjednoczonych

 1. Pojęcia:

• Deklaracja niepodległości
• bostońskie picie herbaty
• Kongres
• Izba Reprezentantów
• Senat
• ustawa stemplowa
• I Kongres Kontynentalny
• II Kongres Kontynentalny
• Armia Kontynentalna

2. Przybycie pierwszych Anglików do Ameryki: koloniści z Jamestown i Plymouth, pielgrzymi religijni uciekający przed prześladowaniami w metropolii (kolonia w Plymouth założona została przez ważny dla amerykańskiej historii statek "Mayflower").

3. Macie znać umiejscowienie kolonii brytyjskich i francuskich w Ameryce Północnej przed rewolucją (na mapie) oraz wiedzieć, jakie tereny stracili Francuzi po wojnie siedmioletniej (Quebec w dzisiejszej Kanadzie).

Zieloną linią zaznaczono tu posiadłości francuskie, różnymi odcieniami czerwieni angielskie

4. Przyczyny wybuchu rewolucji amerykańskiej:

• wyzysk ekonomiczny (np. ustawy stemplowe)
• tworzenie się ruchu oporu przeciw tym ustawom (Synowie Wolności)
• krwawe zamieszki w Bostonie (masakra bostońska)
• bostońskie picie herbaty
• pierwsze starcia zbrojne (Bunker Hill, Lexington 1775)
• zwołanie Kongresu Kontynentalnego i ogłoszenie Deklaracji Niepodległości 4 VII 1776 roku w Filadelfii (główni autorzy to tak zwani Ojcowie Założyciele, np Waszyngton, Jefferson i Franklin), był to akt buntu wobec władzy króla Jerzego III i ogłoszenie utworzenia USA

5. Wojna o niepodległość USA (1776 - 1783):

• utworzenie przez Jerzego Waszyngtona Armii Kontynentalnej
• wsparcie zbrojne rebeliantów przez Francję i Hiszpanię (Francuzi dowodzeni byli przez markiza La Fayette`a)
• wsparcie wielu emigrantów z Europy, w tym z Polski (Pułaski, Kościuszko)
• klęski angielskie w bitwie pod Saratogą 1777 i bitwie pod Yorktown 1781
• wojnę kończy pokój paryski

6. Konstytucja USA 1787 - macie znać podstawowe jej postanowienia.

Bitwa pod Bunker Hill, na pierwszym planie Anglicy w charakterystycznych czerwonych mundurach

Żołnierze Armii Kontynentalnej