Absolutyzm oświecony w XVIII wieku

  1. Pojęcia:

• absolutyzm oświecony
• wielka wojna północna
• sankcja pragmatyczna
• józefinizm

2. Daty: 

• 1701 - Prusy królestwem (koronacja Fryderyka I)
• 1709 - bitwa pod Połtawą
• 1756 - początek wojny siedmioletniej
• 1763 - koniec wojny siedmioletniej

3. Prusy:

• dynastia panująca: Hohenzollernowie
• Fryderyk I:
• koronacja królewska
• zerwanie z zależnością od Polski
• Fryderyk Wilhelm I (król-sierżant):
• rozbudowa administracji państwowej (szczególnie podatkowej)
• rozbudowa armii (do 40000 żołnierzy)
• najważniejszy reformator: król Fryderyk II:
• powiększenie kraju o:
• Śląsk (dzięki zwycięskim wojnom śląskim)
• ziemie odebrane Polsce w I rozbiorze
• powiększenie armii do 200000 żołnierzy
• wprowadzenie tolerancji religijnej
• wprowadzenie powszechnego obowiązku szkolnego
• zwycięstwa wojenne:
• dwie wojny śląskie
• wojna siedmioletnia
• wojna o sukcesję bawarską
• za panowania następcy Fryderyka II (Fryderyka Wilhelma II) Prusy powiększyły się jeszcze o ziemie II i III rozbioru Polski

4. Austria:

• dynastia panująca: Habsburgowie
• Karol VI:
• przyłączenie do Austrii części Niderlandów (katolickich), Mediolanu, Sardynii i Neapolu
• sankcja pragmatyczna (zapewnienie córce dziedziczenia tronu)
• Maria Teresa:
• reformy podatkowe
• przyłączenie do Austrii ziem I rozbioru Polski
• utrata Śląska (na rzecz Prus)
• najważniejszy reformator: cesarz Józef II:
• zlikwidowanie poddaństwa chłopów
• zmniejszanie zakresu pańszczyzny
• podporządkowanie Kościoła państwu
• likwidacja ok. 700 klasztorów
• rozbudowa szkół podstawowych w wioskach i małych miastach
• reforma prawa
• powiększenie armii
• wprowadzenie tolerancji religijnej
• zlikwidowanie ponad 700 klasztorów

5. Rosja:

• dynastia panująca: Romanowowie
• najważniejszy reformator: car Piotr I Wielki 
• powiększenie kraju o Inflanty (po wielkiej wojnie północnej)
• przeniesienie stolicy z Moskwy do Petersburga
• zmuszenie rosyjskiej szlachty (bojarów) do przyjęcia zachodnich obyczajów (stroje, brak bród itp)
• wprowadzenie ceł na towary sprowadzane z zagranicy
• rozbudowa rosyjskich manufaktur
• powiększenie armii rosyjskiej, utworzenie rosyjskiej floty wojennej
• zastąpienie Dumy Senatem Rządzącym
• reforma administracji państwowej
• podporządkowanie państwu Cerkwi Prawosławnej
• Katarzyna II:
• powiększenie Rosji o:
• ziemie I, II i III rozbioru Rzeczpospolitej
• ziemie Chanatu Krymskiego
• stłumienie chłopskiego powstania Pugaczowa
• stworzenie sieci darmowych szkół podstawowych

Józef II, cesarz rzymski, władca Austrii

Piotr I Wielki, car Rosji

Armia pruska nacierająca pod Leuthen (wojna siedmioletnia)

Fryderyk Wilhelm I, król Prus

Katarzyna II, caryca Rosji

Fryderyk II, król Prus

Oświecenie

 1. Pojęcia:

• oświecenie
• racjonalizm
• empiryzm
• deizm
• ateizm
• masoneria
• trójpodział władzy
• klasycyzm
• rokoko

Przemiany gospodarcze i społeczne w XVIII wieku

 1. Pojęcia:

• eksplozja demograficzna
• rewolucja agrarna
• rewolucja przemysłowa
• fabryka
• urbanizacja
• leseferyzm
• fizjokratyzm
• liberalizm gospodarczy

2. Data:

• 1769 - opatentowanie maszyny parowej Jamesa Watta

3. Przyczyny rewolucji przemysłowej:

• eksplozja demograficzna (rozwój miast, zwiększanie się siły roboczej)
• wynalazki (maszyna parowa, "latające czółenko", mechaniczna przędzarka)
• rewolucja agrarna (zwiększenie się produkcji rolnej, dzięki czemu mogły rosnąć miasta oraz migracja ludzi ze wsi do miast, co też dynamizowało ich rozwój)

4. Na czym polegała rewolucja agrarna?

• płodozmian
• nowe narzędzia (np pług holenderski)
• ogradzanie
• melioracja, rekultywacja
• selektywna hodowla zwierząt

Maszyna parowa Watta

Początki państwa polskiego

 1. Pojęcia:

• drużyna
• Dagome iudex

2. Panowanie Mieszka I

• zjednoczenie plemion polskich (do 990 roku, kiedy przyłączył Śląsk)
• rywalizacja z Wieletami i wspieranym przez nich Wichmanem (niemieckim awanturnikiem i banitą)
• uznanie zwierzchności cesarzy niemieckich (płacenie trybutu, oddanie syna Bolesława jako zakładnika)
• dwa małżeństwa: z Dobrawą i z Odą
• zwycięska bitwa z margrabią łużyckim Hodonem pod Cedynią (972), ważna rola książęcego brata Czcibora
• oddanie Polski pod opiekę papiestwa (Dagome iudex)

3. Chrzest Polski

• przyczyny: dążenie do sojuszu z Czechami, wzmocnienia ponadplemiennej władzy księcia, włączenie Polski do kręgu kultury łacińskiej
• "przebieg":

        - ślub z Dobrawą w 965, przybycie czeskich misjonarzy

        - chrzest Mieszka w 966, prawdopodobnie w Wielkanoc

        - utworzenie biskupstwa misyjnego w Poznaniu w 968, pierwszym biskupem Jordan

4. Daty:

• 966 - chrzest Mieszka
• 968 - powstanie biskupstwa w Poznaniu
• 972 - bitwa pod Cedynią
• 992 - śmierć Mieszka I

Pradzieje ziem polskich

 1. Pojęcia:

• gród
• kultura archeologiczna
• kultura łużycka
• szlak bursztynowy

2. Najstarsi mieszkańcy ziem polskich:

• przyczyna późnego zasiedlenia: epoka lodowcowa
• pierwsi mieszkańcy pojawili się ok. 500 000 lat temu
• początek I tysiąclecia pne: pojawienie się na terenach polskich potężnej kultury łużyckiej (dzisiejsza Polska i wschodnie Niemcy), pojawienie się osady w Biskupinie (macie znać jej strukturę)
• kultura lateńska (Celtowie) na południowych ziemiach ziem polskich od połowy I tysiąclecia pne
• na przełomie er pojawiają się Germanie (np Goci na północy, Wandalowie na południu)

3. Pojawienie się Słowian (V/VI wiek).

4. Podział plemion polskich (macie znać umiejscowienie najważniejszych plemion zgodnie z mapą ze strony 189).

7. Początki państwa Polan:

• najważniejsze grody: Gniezno, Giecz, Poznań, Ostrów Lednicki
• rządy dynastii Piastów: Siemowita, Lestka, Siemomysła

Pierwsze państwa Słowian

 1. Pojęcia:

- głagolica

- cyrylica

2. Podział plemion słowiańskich:

- Słowianie wschodni (Ruś, czyli dzisiejsi Rosjanie, Białorusini, Ukraińcy...)

- Słowianie zachodni (dzisiejsi Polacy, Czesi, Słowacy, dawni Słowianie Połabscy)

- Słowianie południowi (dzisiejsi Serbowie, Słoweńcy, Chorwaci, Bośniacy, Bułgarzy...)

3. Kultura wczesnosłowiańska:

- mieszkali w wioskach i grodach obronnych

- dominowała u nich gospodarka naturalna

- dzielili się na plemiona, plemieniem rządził wiec, czyli zgromadzenie wszystkich wolnych mężczyzn

- wyznawali politeizm, ich bogowie związani byli z siłami natury, zazwyczaj nie budowano im świątyń, kapłani (żercy) składali ofiary pod gołym niebem

4. Pierwsze państwa słowiańskie:

- państwo Samona (najstarsze z tych, które są nam znane; rozpadło się po jego śmierci)

- państwo wielkomorawskie (istniało od IX do początku X wieku, zniszczone przez Węgrów, było pierwszym schrystianizowanym państwem słowiańskim (przez Cyryla i Metodego, pierwszy z nich stworzył też pierwszy alfabet słowiański, czyli głagolicę))

- Czechy (założone prawdopodobnie przez Borzywoja I z dynastii Przemyślidów)

- Ruś Kijowska (stworzona przez przybyszów z północy - wikingów Ruryka, Askolda i Dira; pod koniec X wieku została ochrzczona zgodnie z wolą księcia Włodzimierza I)

Podział Słowian

Państwo Samona

Państwo Wielkomorawskie (za Rościsława)

Ruryk

Feudalizm i społeczeństwo stanowe

 1. Pojęcia:

- system lenny

- wasal

- senior

- feudalizm

- suzeren

- stan społeczny

2. Cechy społeczeństwa stanowego:

- człowiek od urodzenia przypisany jest do stanu, co określa jego obowiązki i przywileje

- stany zasadniczo są hermetyczne, to znaczy niemal niemożliwe jest przechodzenie z jednego do drugiego

- wyjątkiem jest stan duchowny, do którego wstępowano na zasadzie dobrowolnej decyzji, tym niemniej też jest on wyodrębniony z reszty społeczeństwa obowiązkami i przywilejami

- stany tworzą swoje własne systemy sądownictwa i autonomii (przynajmniej niektóre)

- w rozwiniętej monarchii stanowej władca współrządzi z przedstawicielstwami stanów

- w stworzonej w średniowieczu teorii powinny istnieć trzy stany które nawzajem się uzupełniają: ci, co walczą i bronią społeczności (rycerze), ci co modlą się za społeczność (duchowni) i ci, którzy pracują dla społeczności (chłopi); w tym ujęciu pojawienie się mieszczan stanowiło wyrwę w systemie

3. Cechy systemu lennego:

- władca zezwala na jego utworzenie by zyskać siłę zbrojną

- wasal służy seniorowi mieczem (czyli zbrojnie) i radą od momentu, gdy senior przekazał mu lenno (zazwyczaj ziemię, czasem urząd) podczas aktu hołdu lennego

- związek lenny między seniorem a wasalem ma charakter dożywotni

- wasale by dysponować własną siłą zbrojną tworzyli własnych wasali (dla nich byli seniorami); w Europie Zachodniej upowszechniła się zasada, że "wasal mojego wasala nie jest moim wasalem" co oznaczało, że król nie miał bezpośredniej kontroli nad niższymi piętrami drabiny feudalnej; wyjątkiem była tu Anglia po podboju jej przez Normanów

Homagium, czyli hołd lenny